Tôi cưới giáo sư Chu Hoài Cẩn vì nghĩ anh điềm đạm, nhã nhặn.
Tôi sai rồi.
Đêm nào anh cũng cầm cuốn sổ nhỏ, ghi chép số liệu: "Biên độ phản ứng, tần suất, thời gian hồi phục." Hôm qua còn vẽ biểu đồ.
Tôi đỏ mặt giật quyển sổ: "Anh đang làm gì thế?"
Anh nghiêm túc đẩy kính: "Anh đang tìm quy luật. Em là đề tài quan trọng nhất đời anh."
Tuần sau, tôi nộp đơn ly hôn.
Chu Hoài Cẩn đọc xong, tay run đến mức làm rơi cả bút, lập tức xóa sạch dữ liệu trong laptop:
"Vợ à, anh hủy hết! Đừng đi, đề tài này anh không nộp, anh giữ riêng mình thôi!"
Rồi anh khẽ nói, tai đỏ ửng:
"Nhưng thực nghiệm... có thể tiếp tục không?"
01
Tôi cưới giáo sư Chu Hoài Cẩn vì nghĩ anh điềm đạm, nhã nhặn.
Tôi, Giang Mộc Hy, hai mươi bảy tuổi, biên tập viên mảng khoa học phổ thông của Nhà xuất bản Hạc Minh ở Thượng Hải. Công việc của tôi là biến những công thức khó nuốt thành những trang sách mà người thường đọc được. Sáu tháng trước, tôi nhận bản thảo của giáo sư Chu Hoài Cẩn, ba mươi ba tuổi, chủ nhiệm bộ môn Toán ứng dụng và Khoa học dữ liệu, Đại học Phục Đán. Cuốn sách tên Toán học của sự ngẫu nhiên, một cuốn khô như bánh quy để lâu ngày, nhưng viết bằng thứ văn phong rất kỳ lạ: chính xác đến từng dấu phẩy mà lại lộ ra thứ dịu dàng ngầm, như một người đàn ông cố giữ cho mọi chữ không chạm vào ai.
Gặp mặt lần đầu ở quán cà phê gần trường, anh đến sớm mười lăm phút, áo sơ mi trắng cài đến cúc cuối, kính gọng mảnh, dáng người cao gầy, giọng nói trầm và chậm. Anh rót trà cho tôi trước khi rót cho mình. Anh hỏi tôi có ngại nếu anh đặt điện thoại ở chế độ im lặng không. Anh lắng nghe tôi nói suốt hai tiếng mà không ngắt lời một lần.
Tôi nghĩ: đây là loại đàn ông bố mẹ nào cũng muốn có làm rể.
Mẹ tôi gặp anh đúng một lần, trong bữa cơm tháng Mười, và phản ứng của bà đáng để ghi vào lịch sử gia đình. Bà nhìn anh rót trà cho cha tôi bằng cả hai tay, nhìn anh gắp rau vào bát tôi mà không hỏi, rồi quay sang thì thầm: "Mộc Hy, cầm lấy. Thanh niên này, con mà bỏ lỡ thì mẹ đi tìm con khác về làm con rể giúp con." Cha tôi, vốn kín tiếng, chỉ nói đúng một câu sau bữa ăn: "Cậu ấy không biết nói dối." Lúc ấy tôi tưởng đó là lời khen.
Chúng tôi qua lại ba tháng, kết hôn sau ba tháng nữa. Anh cầu hôn trong thư viện cũ của trường, đưa tôi một chiếc nhẫn đặt trong cuốn sách bị khoét ruột, và nói bằng giọng đều đều như đọc định lý: "Xác suất anh hạnh phúc khi có em, theo ước lượng của anh, là chín mươi tám phần trăm. Hai phần trăm còn lại là sai số."
Tôi khóc ngay trong thư viện. Tôi gật đầu.
Bây giờ tôi biết, tôi nên hỏi sai số ấy đến từ đâu.
Bởi vì sau ngày cưới, tôi phát hiện ra, đêm nào giáo sư Chu Hoài Cẩn điềm đạm nhã nhặn của tôi cũng cầm một cuốn sổ nhỏ bìa đen, nằm nghiêng, ghi ghi chép chép.
Đêm đầu tiên, tôi tưởng anh viết nhật ký. Đêm thứ hai, tôi tưởng anh đang soạn bài giảng. Đêm thứ ba, tôi mới nhận thấy anh nhìn tôi, rồi cúi xuống viết, rồi lại nhìn tôi, rồi viết, nhanh và chuyên chú, như nhà thiên văn quan sát một thiên thể.
Tôi giả vờ ngủ.
Giả vờ ngủ là kỹ năng tôi đã luyện từ nhỏ, khi mẹ kiểm tra bài về muộn. Hơi thở đều, mi mắt không động, ngón tay hơi cong lại một cách tự nhiên. Tôi nằm đó, cảm giác ánh mắt anh lướt qua mặt mình, chậm, từng chút một, như tia laser quét qua tờ giấy. Một thứ gì đó khiến tôi rùng mình, và tôi không rõ đó là sợ hay là một cảm giác kỳ lạ khác.
Đêm thứ chín, tôi thôi giả vờ.
Tối ấy, tôi nhắm mắt, cố tình xoay người, vô tình đặt chân lên chân anh. Tôi nghe tiếng sột soạt. Tiếng bút. Tôi hé mắt, thấy anh đẩy kính, môi mấp máy khe khẽ: "Tiếp xúc ngẫu nhiên, vùng bắp chân phải, kéo dài ba giây, nhịp thở của đối tượng không thay đổi."
Đối tượng.
Tôi nằm im thêm ba tuần nữa, vì tôi nghĩ mình nghe nhầm.
Trong ba tuần ấy tôi tự thuyết phục mình bằng đủ mọi lý do. Anh là giáo sư toán, thói quen nghề nghiệp. Anh có tật viết lách. Anh đang soạn bài giảng về quan sát hiện tượng. Mỗi lý do nghe có vẻ hợp lý, miễn là tôi không nghĩ đến chữ "đối tượng".
Đêm hôm qua, tôi không nghe nhầm.
Tôi vừa tắm xong, trên người còn mùi sữa tắm hoa nhài, tóc ướt rũ trên vai, bước ra phòng ngủ. Anh ngồi ở mép giường, kính hơi tụt xuống sống mũi, đang hí hoáy vẽ gì đó trên trang giấy kẻ ô vuông. Mắt tôi lướt qua. Một biểu đồ đường, trục hoành ghi "thời gian (phút)", trục tung ghi "mức độ đỏ mặt (thang 1-10)". Chú thích bên cạnh: "Sau khi đối tượng nghe lời khen, đỉnh điểm tại phút thứ hai."
Tôi nhìn chằm chằm. Tôi vừa mới nghe anh khen tôi mặc áo ngủ đẹp. Hai phút trước.
Mặt tôi nóng bừng. Tôi lao tới giật quyển sổ.
"Anh đang làm gì thế?"
02
Anh ngẩng lên, đôi mắt sau gọng kính trong vắt, hoàn toàn không hề có ý thức mình đang bị bắt quả tang.
Anh nghiêm túc đẩy kính, chậm rãi, từng chữ rõ ràng:
"Anh đang tìm quy luật. Em là đề tài quan trọng nhất đời anh."
Tôi cầm quyển sổ trong tay, hít một hơi, rồi lật trang. Mỗi trang là một bảng số liệu. Ngày, giờ, sự kiện, thang điểm. "Ngày thứ ba. Đối tượng cười khi xem phim hài, biên độ khoảng 7/10, thời gian hồi phục 22 giây." "Ngày thứ mười một. Đối tượng im lặng, nhíu mày, chưa rõ nguyên nhân, nghi do thiếu ngủ." "Ngày hai mươi hai. Đối tượng đỏ tai khi anh nắm tay. Tần suất tăng. Tạm kết luận: có phản ứng tích cực."
"Anh..." Tôi run giọng. "Anh ghi lại em? Cả hai tháng nay?"
"Một trăm lẻ tám ngày." Anh sửa. "Tính từ lần gặp đầu tiên."
"Anh coi em là chuột thí nghiệm?"
"Không." Anh lập tức đáp, ánh mắt nghiêm túc. "Chuột thí nghiệm không có cái tên. Em có."
Tôi nghẹn lời. Tôi không biết nên khóc hay nên cười, nên đánh anh hay nên bỏ đi. Hai tháng chung giường, đêm nào tôi cũng bị quan sát, đo lường, phân tích, và người đàn ông ấy nói chuyện với tôi bằng giọng dịu dàng nhất thế giới.
"Chu Hoài Cẩn." Tôi nuốt cơn tức. "Anh có nghĩ đến cảm giác của em không?"
Anh chớp mắt, đẩy kính. "Anh đang nghĩ đến nó mọi lúc."
"Thế sao anh không hỏi em?"
"Anh hỏi rồi." Anh lật trang trong sổ, chỉ vào một dòng. "Ngày mười lăm. Anh hỏi: em có vui không. Em trả lời: có. Nhưng biên độ biểu cảm không khớp với câu trả lời, nên anh cần thêm dữ liệu."
Tôi: ...
Tôi ôm quyển sổ, đi thẳng vào phòng làm việc, đóng sầm cửa. Phía sau, tôi nghe tiếng chân anh chạy theo, rồi tiếng gõ cửa nhẹ nhàng.
"Mộc Hy. Anh làm sai chỗ nào?"
Tôi không đáp.
"Anh có thể sửa."
"Anh nghĩ thế nào là sai?" Tôi mở hé cửa, nhìn thẳng vào mắt anh.
Anh nghĩ rất lâu, nghiêm túc như giải bài toán thế kỷ. "Anh... đoán là phương pháp thu thập dữ liệu."
Cánh cửa sập lần hai.
Tuần sau, tôi nộp đơn ly hôn.
Tôi in đơn ra, ký tên, đặt lên bàn làm việc của anh lúc chín giờ tối, khi anh đang ngồi trước laptop, hai tay gõ lách cách trên bàn phím. Tôi đứng sau lưng, không nói gì. Anh nhìn tờ giấy, đọc dòng tiêu đề, ba chữ viết hoa: ĐƠN LY HÔN.
Cây bút trong tay anh rơi xuống sàn.
Anh ngồi bất động ba giây. Mặt anh, vốn trắng, chuyển sang xám tro. Tôi thấy yết hầu anh chuyển động, rồi bàn tay anh chộp lấy chuột máy tính, nhấp liên tục, mở thư mục này, thư mục kia, chọn tất cả, nhấn Delete. Màn hình hiện hộp thoại: "Bạn có chắc chắn muốn xóa vĩnh viễn 1.847 tệp?" Anh nhấn Có. Rồi mở thùng rác, xóa trống. Rồi mở ổ cứng ngoài, xóa. Rồi đứng bật dậy, lục tung ngăn kéo, tìm thêm một chiếc USB, bẻ làm đôi.
"Chu Hoài Cẩn!"
"Vợ à, anh hủy hết!" Anh quay lại, mắt đỏ hoe, giọng vỡ vụn, hoàn toàn không giống giáo sư điềm đạm của giảng đường. "Đừng đi! Đề tài này anh không nộp, không công bố, anh giữ riêng mình thôi! Anh xóa hết rồi, em xem, không còn gì cả!"
Tôi đứng sững. Người đàn ông cao một mét tám mươi bốn, tiến sĩ Đại học Princeton, giáo sư thực thụ trẻ nhất Phục Đán, đang run như cầy sấy, tay còn cầm hai mảnh USB gãy.
03
"Anh làm gì thế?" Tôi thở dài. "Em không đòi anh xóa."
"Em đòi ly hôn vì dữ liệu." Anh nói nhanh, hơi thở dồn dập. "Anh xóa dữ liệu. Vậy lý do biến mất. Em không cần ly hôn nữa."
"Logic kiểu gì vậy?"
"Logic đảo." Anh chống tay lên bàn, vai run. "Nếu A dẫn đến B, mà A bị loại bỏ, thì B..."
"Anh!" Tôi ngắt lời. "Em ly hôn vì anh không coi em là người."
Anh đứng im như bị đóng băng.
Mấy giây trôi qua trong im lặng. Rồi anh chậm rãi buông hai mảnh USB xuống bàn. Anh bước một bước về phía tôi, rồi dừng lại, như sợ vi phạm khoảng cách an toàn nào đó.
"Anh có..." Giọng anh nhỏ dần, tai bắt đầu đỏ ửng, đỏ đến tận vành. "Anh có một yêu cầu cuối cùng."
"Gì?"
"Nhưng thực nghiệm..." Anh nuốt khan, đẩy kính, mắt không dám nhìn tôi. "Thực nghiệm có thể tiếp tục không?"
Tôi tròn mắt. "Anh nói gì?"
"Không phải ghi chép." Anh vội vàng giải thích, mặt đỏ như tôm luộc. "Anh sẽ không ghi chép nữa. Anh chỉ... anh muốn tiếp tục... ở bên em. Gọi là thực nghiệm thì... là cách anh gọi. Anh không biết gọi cách khác."
Tôi nhìn anh rất lâu. Tôi muốn giận. Tôi vẫn đang giận. Nhưng bàn tay cầm tờ đơn ly hôn bỗng không còn vững nữa, vì tôi nhận ra trong cái lúng túng ngô nghê ấy có một điều tôi chưa từng thấy ở bất cứ người đàn ông nào: anh không biết cách yêu một cách bình thường, và anh đang cố gắng, bằng mọi công cụ anh có.
Tôi nhớ những lần anh đứng chờ tôi ở cổng nhà xuất bản, mười lăm phút trước giờ hẹn, tay cầm ô dù trời không mưa. Tôi nhớ lần anh tự học làm bánh trứng nướng vì tôi nhắc một lần là thích, hỏng bảy mẻ, mẻ thứ tám đem tặng cả tầng văn phòng. Những điều đó, bây giờ nghĩ lại, đều có một mẫu số chung: anh chuẩn bị nhiều đến mức thành vụng về.
"Em cần suy nghĩ." Tôi nói.
"Bao lâu?"
"Em không biết."
"Anh có thể chờ." Anh gật đầu mạnh. "Một tuần. Một tháng. Một năm. Anh chờ."
"Không cần chờ ở nhà." Tôi nhặt túi xách. "Em sẽ về nhà bạn."
Mặt anh tái đi. Anh định nói gì đó, môi mấp máy, nhưng cuối cùng chỉ gật đầu thật chậm, từng cái một, như người nhận án.
Tôi xách vali ra cửa. Khi tay tôi đặt lên nắm cửa, giọng anh vang lên sau lưng, nhỏ, run, nhưng rất rõ:
"Mộc Hy."
"Gì?"
"Chín mươi tám phần trăm." Anh nói. "Con số ấy không hề sai. Hai phần trăm còn lại là chỗ anh chưa hiểu em. Anh không nói dối. Chỉ có điều... anh chưa biết cách chứng minh."
Tôi không quay lại. Tôi mở cửa bước ra, đóng lại phía sau lưng, ngồi xuống bậc thang chung cư và lấy tay che mặt.
Điện thoại rung. Một tin nhắn.
[Mộc Hy, em về đến nơi chưa? Anh không theo dõi em. Anh chỉ đang hỏi. Nếu em không muốn trả lời, anh hiểu.]
Tôi nhìn dòng chữ. Tôi nhớ lại cuốn sổ bìa đen trong ngăn kéo bàn làm việc, tôi chưa kịp trả lại.
Tôi mở balo ra, lấy quyển sổ. Dưới ánh đèn cầu thang, tôi lật đến trang đầu tiên, trang trước cả ngày chúng tôi bắt đầu hẹn hò. Nét chữ ngay ngắn của anh:
Ngày thứ nhất. Người này cười, tôi cảm thấy ngực nặng, mạch nhanh hơn. Triệu chứng không rõ. Nghi do cà phê.
Tôi đọc dòng đó ba lần, rồi bật cười, cười đến chảy cả nước mắt.
04
Phó Dao, bạn thân của tôi từ thời đại học, nghe tôi kể xong thì suýt làm đổ cả chén mì.
"Tức là," cô đặt đũa xuống, nghiêm túc tổng kết, "giáo sư Chu quan sát cậu một trăm lẻ tám ngày, ghi chép đầy đủ biên độ đỏ mặt, và đêm cậu đòi ly hôn thì anh ta xóa hết dữ liệu rồi hỏi 'thực nghiệm có thể tiếp tục không'."
"Đúng."
"Mộc Hy." Cô nhìn tôi thật lâu. "Cậu có chắc là cậu không đang yêu một nhân vật trong tiểu thuyết?"
"Tớ đang giận một người đàn ông có thật."
"Giận và yêu cùng lúc thì cũng là loại tình cảm rất nguy hiểm." Cô gắp thêm rau cho tôi. "Ăn đi."
Tối hôm ấy, tôi nằm trên sofa nhà Phó Dao, nhìn trần nhà, đọc đi đọc lại cuốn sổ bìa đen. Tôi không định đọc, nhưng cuốn sổ như một ổ nam châm. Càng đọc càng thấy lạ. Không phải kiểu theo dõi biến thái, mà kiểu của người đang cố giải mã một ngôn ngữ chưa từng nghe. Ngày thứ bảy: "Đối tượng nói 'không sao'. Biểu cảm: mím môi, mắt hơi nhìn xuống. Giả thuyết: không phải 'không sao'." Ngày mười chín: "Đối tượng khóc khi xem phim. Tôi không hiểu vì sao người ta khóc vì một chuyện không có thật. Tôi đã đưa khăn giấy. Đối tượng cười, đánh nhẹ vào tay tôi. Đánh nhẹ có nghĩa là gì? Chưa rõ."
Đến trang giữa, tôi đọc thấy một dòng chữ nghiêng nghiêng hơn những dòng còn lại, như viết vội: "Hôm nay cô ấy hỏi tôi có hạnh phúc không. Tôi trả lời có. Là thật. Nhưng tôi không biết làm sao để chứng minh với cô ấy, vì tôi không chắc cái cảm giác này gọi là gì."
Tôi gập sổ lại, tim thắt chặt.
Sáng hôm sau, chuông cửa reo. Tôi mở ra, thấy một chàng trai hai mươi lăm tuổi, đeo kính tròn, mặt xanh xao, quầng thâm dưới mắt, tay ôm một xấp tài liệu. Tôi nhận ra cậu từ ảnh trong tiệc cưới: Mạc Nhiên, nghiên cứu sinh tiến sĩ của Hoài Cẩn.
"Cô Giang... xin lỗi, tôi biết không nên đến làm phiền." Cậu cúi đầu thật sâu. "Nhưng thầy đã không ngủ hai ngày rồi."
"Anh ấy làm gì?"
"Thầy ngồi trong văn phòng. Không giảng bài, không họp. Thầy... đang làm bảng." Cậu nuốt khan. "Bảng gì đó rất lớn, treo cả bức tường."
Tôi thở dài. "Bảng gì?"
"Cô tự đến xem đi ạ."
05
Văn phòng giáo sư Chu Hoài Cẩn nằm ở tầng chín tòa nhà Quang Hoa, cuối hành lang.
Tôi gõ cửa, không ai đáp. Mạc Nhiên rón rén đẩy hộ. Căn phòng tối, chỉ có ánh đèn bàn. Trên tường phía đông, từ sàn đến trần, treo kín những tờ giấy nhớ màu vàng, màu hồng, màu xanh, mỗi tờ viết một dòng chữ ngay ngắn. Ở giữa là bức tường trắng, vẽ bằng bút lông dầu một sơ đồ cây khổng lồ.
Gốc cây ghi: MỘC HY.
Các nhánh: Vui. Buồn. Giận. Sợ. Xấu hổ. Mệt. Yêu thương?
Dấu chấm hỏi nhỏ xíu ở nhánh cuối, tô đi tô lại nhiều lần đến rách giấy.
Hoài Cẩn ngồi trên sàn, lưng dựa tường, kính lệch, tóc rối như tổ quạ. Anh nhìn lên, thấy tôi, người run bắn. Anh đứng dậy quá nhanh, va đầu vào cạnh bàn, kêu "ui" một tiếng.
"Mộc Hy."
"Anh ngồi đó." Tôi chỉ vào sàn. "Đừng đứng."
Anh ngoan ngoãn ngồi xuống. Tôi bước đến gần bức tường, đọc từng tờ giấy nhớ. "Khi cô ấy nói 'ừ' ngắn gọn: có thể là mệt, có thể là giận. Hỏi thêm." "Cô ấy cười nhưng khóe mắt không nhăn: cười lịch sự, không phải vui." "Khi cô ấy tránh nhìn: chưa rõ."
Một tờ bên cạnh viết: "Tại sao khi cô ấy ôm mình, ngực mình lại đau? Đã kiểm tra tim, bình thường."
Tôi quay lại, môi mím chặt. "Chu Hoài Cẩn. Anh có chuyện gì chưa nói với em?"
Anh nhìn xuống bàn tay. Rất lâu. Rồi anh mở miệng, giọng khô khốc như đọc báo cáo.
"Mười hai tuổi, anh được chẩn đoán mắc chứng alexithymia. Chứng khó nhận biết và diễn đạt cảm xúc." Anh nuốt khan. "Anh nhìn một người khóc, anh biết nước mắt chảy. Anh nhìn một người cười, anh biết cơ mặt co lại. Nhưng anh không biết nó có nghĩa là gì. Cũng không biết khi nào mình đang vui, hay đang buồn."
Tôi chếc lặng.
"Từ nhỏ, anh học bằng dữ liệu." Anh nói nhỏ. "Mẹ anh cười, anh ghi lại: mẹ cười khi ba về. Vậy cười là tốt. Bạn học khóc, anh ghi lại: bạn khóc khi bị điểm kém. Vậy khóc là buồn. Anh lập thành bảng, tra tra bảng, để sống trong thế giới của mọi người." Anh khẽ cười chua chát. "Anh giỏi nhất môn này. Anh đỗ Princeton bằng cách đó. Nhưng với em, mọi bảng đều sai."
"Sai thế nào?"
"Vì anh không muốn tra bảng khi nhìn em." Giọng anh run nhẹ. "Anh muốn hiểu em bằng cách khác. Mà anh không biết cách khác là gì. Nên anh ghi, anh vẽ, anh thử đủ cách. Anh muốn biết khi em cười, anh nên cảm thấy gì."
"Vậy anh cảm thấy gì?"
Anh ngẩng lên, đôi mắt sau tròng kính đỏ hoe.
"Đau." Anh nói. "Một cơn đau rất dễ chịu."
Tôi ngồi xuống sàn cạnh anh. Hai chúng tôi ngồi dựa vào bức tường dán đầy giấy nhớ, nhìn bức sơ đồ cây khổng lồ.
"Anh giải thích cho em điều này." Tôi chỉ vào nhánh cuối, cái dấu chấm hỏi tô rách giấy. "Cơn đau dễ chịu ấy, nó có tên."
"Anh biết nó có tên." Anh thì thầm. "Chỉ là anh không dám gọi. Anh sợ gọi sai."
"Gọi sai thì sao?"
"Thì em sẽ biết anh không đủ tư cách."
Tôi bật cười, rồi lau mắt. "Giáo sư Chu. Thứ nhất, anh có đủ tư cách. Thứ hai, thứ đó gọi là yêu."
Anh nhìn tôi, ánh mắt trống rỗng một giây, rồi từ từ sáng lên như bình minh trên mặt kính. Anh đưa tay run run lấy cây bút, định viết lên tường. Tôi giữ tay anh lại.
"Đừng ghi."
"Nhưng..."
"Cứ nhớ trong đây." Tôi chỉ vào ngực anh. "Không cần bảng."
06
Chúng tôi lập ra một thỏa thuận mới, viết tay trên một mảnh giấy ăn, tại quán mì bên cạnh trường.
Điều một: không sổ sách, không đo lường, không biểu đồ.
Điều hai: nếu không hiểu em cảm thấy gì, anh phải hỏi thẳng.
Điều ba: em không bao giờ giận vì anh hỏi.
Anh viết thêm bên lề, nét nhỏ: Điều ba phụ: nếu em giận vì lý do khác, anh vẫn phải hỏi.
Điều bốn: anh không được gọi em là "đối tượng" nữa. Kể cả trong lòng.
Anh nhìn điều bốn rất lâu, rồi khẽ nói: "Anh đã gọi em bằng tên trong lòng từ ngày đầu." Tôi mím môi để khỏi bật cười. "Vậy sao ghi sổ là đối tượng?" "Vì sổ không phải trong lòng." Anh trả lời nghiêm túc, và đó là câu hợp lý nhất mà tôi từng nghe từ một người đàn ông bị bắt quả tang.
Anh đọc đi đọc lại bốn điều, tai đỏ rực, rồi cẩn thận ký tên, xong còn xin phép tôi cho chụp ảnh tờ giấy lưu vào điện thoại. Tôi gật đầu, thấy lòng mình mềm như bánh bao vừa ra lò.
Tuần đầu tiên theo thỏa thuận ấy, mọi thứ giống một bộ phim hài lúng túng.
Sáng thứ ba, tôi đau đầu, nhăn mặt. Anh ngồi đối diện ở bàn ăn sáng, nhìn tôi, rồi nghiêm trang hỏi: "Em đang đau đầu hay đang giận anh?"
"Đau đầu."
"Anh có thể giúp gì?"
"Xoa thái dương."
Anh vòng ra sau, ngón tay xoa rất đúng lực, rất đúng điểm. Tôi nhắm mắt thở ra. "Sao anh biết xoa chỗ này?"
"Anh đọc sách giải phẫu." Anh lúng túng. "Vùng cơ thái dương có nhiều dây thần kinh..."
"Hoài Cẩn."
"Dạ."
"Em thích."
Anh khựng tay. "Thích điều gì?"
"Thích được anh xoa."
Anh im lặng vài giây, rồi tôi nghe giọng anh, nhỏ và run: "Cái này... anh hỏi được không? Thích có nghĩa là bao nhiêu phần trăm?"
Tôi bật cười, quay lại véo má anh. "Không có phần trăm."
Anh sờ má, ngẩn ngơ như vừa được trao huân chương. "Anh chưa từng bị véo má." "Anh có mẹ mà." "Mẹ anh vỗ đầu. Mỗi lần anh làm đúng, mẹ vỗ nhẹ lên đầu, như thưởng." Anh nhìn tôi, nghiêm túc. "Véo má khác vỗ đầu. Anh cần thêm mẫu." Tôi véo má anh lần nữa, mạnh hơn. Anh nhắm mắt, mỉm cười như mèo được gãi cằm. "Đã đủ mẫu chưa?" "Chưa." "Bao nhiêu mới đủ?" "Cả đời."
Tối thứ năm, tôi nấu mì. Ngón tay tôi bị bỏng nhẹ, tôi nhăn mặt. Anh lao vào bếp như tên bắn, chộp tay tôi, đặt dưới vòi nước lạnh. "Đau không? Đau mức mấy? Không, không hỏi mức. Đau nhiều không?"
"Hơi hơi."
"Em muốn anh làm gì?"
"Đứng yên."
Anh đứng yên. Một phút. Hai phút. Anh cúi đầu nhìn mu bàn tay tôi, rồi khẽ khàng nói: "Anh không thích khi em đau."
"Đó là gì?"
"Là..." Anh cắn môi. "Anh nghĩ là thương."
Tôi nhìn anh. Anh chớp mắt, hai hàng mi dài run run, gương mặt đỏ lên như học sinh vừa trả lời đúng đề thi. Tôi bỗng thấy trong ngực mình có thứ gì tan chảy.
Khi tôi đang cười, chuông cửa reo.
Hoài Cẩn đi mở cửa. Ở ngưỡng cửa, một ông già khoảng năm mươi lăm tuổi, vest xám, kính gọng vàng, tóc bạc chải chuốt, nụ cười rộng lượng. Ông cầm một giỏ trái cây đắt tiền, ánh mắt lia qua phòng khách rồi dừng lại ở laptop đóng nắp trên bàn.
"Hoài Cẩn." Ông cười. "Nghe nói cậu xin nghỉ phép hai tuần. Tôi mang trái cây đến thăm."
"Giáo sư Tần." Hoài Cẩn khựng lại. "Mời thầy vào."
Tần Cương, chủ nhiệm khoa Toán ứng dụng, thầy hướng dẫn cũ của Hoài Cẩn và là người đã đưa anh về Phục Đán. Ông bước vào, tự nhiên như chủ nhà, ngồi xuống sofa và nhìn tôi, nụ cười dịu dàng.
"Đây là phu nhân?"
"Vâng." Hoài Cẩn đứng cạnh tôi, ngón tay chạm nhẹ vào tay tôi. "Giang Mộc Hy."
"Tôi nghe nói cô là biên tập viên của sách Toán học của sự ngẫu nhiên." Ông nhìn tôi, ánh mắt như lưỡi dao mài bóng. "Rất đẹp. Tôi cũng nghe nói nhóm của Hoài Cẩn đang làm một dự án lớn về 'định lượng cảm xúc'. Hội đồng khoa học đã duyệt kinh phí ba triệu tệ."
Tim tôi chùng xuống. Hoài Cẩn đứng cứng đờ.
"Dự án đó," anh khàn giọng, "em đã hủy."
"Hủy?" Tần Cương nhướng mày, nụ cười không đổi. "Đáng tiếc quá. Dữ liệu thì sao?"
"Đã xóa."
"Hoàn toàn?"
"Hoàn toàn."
"Vậy tốt." Ông gật đầu, uống ngụm trà mà tôi vừa rót. "Chỉ sợ sao lưu trên máy chủ của khoa thôi. Cậu biết đấy, hệ thống tự động đồng bộ mỗi đêm."
Không khí đóng băng. Tôi thấy mặt Hoài Cẩn từ trắng sang xám. Anh quay sang tôi, môi mấp máy, không thốt nên lời.
Anh đã quên mất máy chủ.
07
Hoài Cẩn mất cả đêm để xóa bản sao lưu trên máy chủ khoa.
Anh gọi cho bộ phận kỹ thuật lúc mười một giờ khuya, giọng nghiêm trang như đang trình bày luận án. Nhân viên trực ban, một chàng trai trẻ tên Tiểu Phùng, nghe xong thì im lặng một lúc lâu, rồi nói bằng giọng khó xử:
"Giáo sư Chu, tôi xin lỗi. Hệ thống ghi nhật ký truy cập. Máy chủ bộ môn của thầy... đã bị người khác truy cập hai lần trong tuần này."
"Ai?"
"Tài khoản của giáo sư Tần Cương. Lúc hai giờ mười lăm sáng thứ Hai, và ba giờ bốn mươi lăm sáng thứ Tư."
Tôi ngồi cạnh Hoài Cẩn trong phòng làm việc ở nhà, nghe điện thoại bật loa. Mặt anh tái đi, ngón tay bấu chặt mép bàn.
"Họ đã tải gì xuống?"
"Thư mục 'Mộc Hy_dữ liệu_gốc'." Tiểu Phùng ngập ngừng. "Khoảng hai trăm gigabyte. Gồm ghi chép, biểu đồ, và cả video."
"Video?" Tôi bật dậy.
Hoài Cẩn quay sang tôi, hoảng hốt: "Anh chưa quay gì cả!"
"Là camera hành vi trong phòng thí nghiệm." Tiểu Phùng nói nhanh. "Thầy có bật hệ thống nhận diện biểu cảm khi nghiên cứu ở phòng khách nhà thầy, thưa thầy. Ba tháng trước, thầy xin cài đặt thử nghiệm..."
Tôi nhìn Hoài Cẩn. Anh nhắm mắt, môi run run.
"Anh cài thử ở phòng khách." Giọng anh khản đặc. "Chỉ hai tuần. Anh xóa rồi. Anh xin lỗi, em ơi, anh thật sự xin lỗi."
Tôi hít một hơi thật sâu. Cơn giận trào lên rồi đổi hướng. Tôi nhìn anh, thấy đôi vai gầy co lại như đứa trẻ chờ bị đánh, và bỗng hiểu một điều: kẻ đáng giận ở đây không phải anh.
"Gọi cho giáo sư Tần." Tôi nói.
"Không được." Anh lắc đầu. "Ông ấy là chủ nhiệm khoa. Ông ấy có quyền truy cập hệ thống."
"Ông ấy có quyền truy cập vào dữ liệu riêng của vợ chồng anh?"
Hoài Cẩn không đáp. Tôi thấy cổ họng anh chuyển động nặng nề.
Hai ngày sau, bom nổ.
08
Sáng thứ Sáu, tôi mở điện thoại và thấy bảy mươi bảy cuộc gọi nhỡ.
Hot search đầu bảng Weibo: "Giáo sư Phục Đán quan sát vợ 108 ngày." Hạng hai: "Đề tài nghiên cứu: Vợ tôi." Hạng ba: "Nhà khoa học hay kẻ thao túng tâm lý?"
Tôi mở bài viết. Một preprint đăng trên diễn đàn khoa học lớn nhất Trung Quốc, tiêu đề dài nửa dòng: Mô hình định lượng gắn kết hôn nhân: Nghiên cứu tình huống đơn dựa trên dữ liệu quan sát liên tục 108 ngày. Tác giả: Tần Cương, Chu Hoài Cẩn, Mạc Nhiên.
Tên Hoài Cẩn đứng thứ hai. Tên Mạc Nhiên đứng thứ ba.
Tôi lướt xuống. Phần phương pháp: "Đối tượng nghiên cứu là nữ, 27 tuổi, làm nghề biên tập, hiện sống cùng người quan sát (tác giả thứ hai) trong quan hệ hôn nhân." Biểu đồ nhịp đỏ mặt, bảng phản ứng với lời khen, đường cong phục hồi sau xung đột. Phần cuối là mô hình, được đặt tên là "Mô hình Chu-Tần", với công thức dài sáu dòng. Trong phần cảm ơn: "Chúng tôi cảm ơn đối tượng nghiên cứu đã tham gia tự nguyện và ký giấy đồng thuận."
Tôi chưa hề ký giấy đồng thuận nào.
Bình luận bên dưới tràn ngập:
[Trời, đây là thí nghiệm trên người. Có hội đồng đạo đức duyệt không?]
[Chồng quan sát vợ ghi lại từng phản ứng, nghe mà rợn.]
[Cô vợ này đáng thương quá.]
[Giáo sư mà làm thế à? Quá đáng.]
[Nghe nói còn dùng camera?]
Điện thoại tôi đổ chuông. Hoài Cẩn.
"Mộc Hy." Giọng anh khản đặc. "Em xem rồi?"
"Xem rồi."
"Anh không viết bài này. Anh chưa bao giờ ký cho bài này. Anh..."
"Em biết."
"Em biết?"
"Anh không biết nói dối." Tôi nói. "Nhất là bằng giọng đó."
Tiếng thở nhẹ ra bên kia đường dây. Tôi nghe thấy tiếng ồn ào phía sau: tiếng người nói, tiếng gõ cửa, tiếng loa.
"Anh đang ở đâu?"
"Phòng họp hội đồng khoa. Họ gọi anh lên." Giọng anh trầm xuống. "Anh bị đình chỉ giảng dạy chờ điều tra."
Tôi nghe tim mình chùng xuống. "Hoài Cẩn. Anh ở yên đó. Em đến."
"Đừng." Anh nói nhanh. "Em tránh đi. Họ sẽ phỏng vấn em. Anh không muốn..."
"Chu Hoài Cẩn."
"Dạ."
"Anh không nghe lời em một lần xem sao."
Đầu dây im lặng. Rồi giọng anh vang lên, rất khẽ, lẫn vào tiếng thở nén:
"Em tức giận hay lo lắng?"
Tôi bật cười, mặc cho nước mắt trào ra. "Cả hai."
Điện thoại im lặng thêm vài giây, rồi tiếng anh vang lên, mềm hẳn: "Hai thứ cùng lúc... có nghĩa là anh nên làm gì?" Tôi chùi nước mắt. "Có nghĩa là anh nên đứng yên đó, đợi em đến, đừng nhận tội thay ai hết." Bên kia dừng lại, thở ra một hơi dài, như người vừa được trả lại một khúc xương sống. "Anh đợi."
09
Phòng họp hội đồng khoa Toán ứng dụng nằm trên tầng mười, cửa sổ nhìn xuống khuôn viên cây phượng.
Tôi đến lúc mười giờ rưỡi, đứng ngoài hành lang chờ. Qua khe cửa, tôi thấy bảy giáo sư ngồi quanh bàn dài, gương mặt nghiêm nghị. Tần Cương ngồi ở giữa, vest xám, ánh mắt mang vẻ buồn rầu giả tạo. Hoài Cẩn đứng đơn độc cuối phòng, hai tay buông thõng, áo sơ mi trắng đã nhăn.
"Giáo sư Chu." Một nữ giáo sư lớn tuổi nói. "Chúng tôi nhận được khiếu nại về việc nghiên cứu trên người không qua hội đồng đạo đức. Anh có thừa nhận bài báo này?"
Hoài Cẩn im lặng. Tôi nín thở.
"Tôi..." Anh khàn giọng. "Tôi thừa nhận có ghi chép. Nhưng không phải nghiên cứu. Đó là..."
"Là gì?"
"Là cách tôi hiểu vợ tôi."
Một vài giáo sư nhìn nhau. Tần Cương khẽ thở dài, vẻ thương hại.
"Hoài Cẩn." Ông nói nhẹ nhàng. "Cậu là học trò giỏi nhất của tôi. Tôi biết cậu có chứng alexithymia, cậu đã nói với tôi từ hồi cậu mười chín tuổi. Tôi hiểu cậu cần công cụ. Nhưng việc đăng bài này lên mà không có đồng thuận của vợ cậu..."
"Tôi không đăng." Hoài Cẩn nói, giọng run. "Thầy biết là tôi không đăng."
"Vậy cậu giải thích sao về việc tên cậu nằm trong bài?"
Hoài Cẩn mở miệng, rồi đóng lại. Tôi thấy rõ môi anh run, bàn tay siết chặt. Anh đang nhận ra điều gì đó: người thầy duy nhất anh tin, người cuối cùng anh tưởng sẽ che chở anh, chính là người đã đứng đằng sau.
"Tôi xin nghỉ việc." Anh nói khẽ.
Tim tôi đập như muốn nổ. Tôi đẩy cửa bước vào.
"Không được."
Cả phòng quay lại. Tần Cương nheo mắt. Hoài Cẩn chớp mắt hoảng hốt, nhìn tôi như nhìn thấy ma.
"Mộc Hy..."
"Tôi là Giang Mộc Hy." Tôi bước đến giữa phòng, đặt cặp tài liệu lên bàn. "Vợ của giáo sư Chu Hoài Cẩn, và là người mà bài báo này nhắc đến. Tôi xin phép phát biểu."
Nữ giáo sư lớn tuổi gật đầu. "Mời cô."
Tôi mở cặp, rút ra bản in preprint, đã gạch chân bằng bút đỏ nhiều chỗ.
Nữ giáo sư chủ tọa nhướng mày nhưng không ngắt lời. Tần Cương khẽ nghiêng đầu, nụ cười không đổi, nhưng ngón tay đang gõ nhẹ lên mặt bàn, hai nhịp ngắn, một nhịp dài. Tôi nhớ những lần ông gõ như thế trong buổi ăn tối, khi đang tính toán điều gì đó. Biên tập viên khoa học học được hai thứ sau mười năm: cách đọc bài báo, và cách đọc người ký tên dưới nó.
"Thứ nhất. Tôi chưa từng ký giấy đồng thuận nào. Bài báo ghi 'ký giấy đồng thuận'. Đó là thông tin sai." Tôi lật trang. "Thứ hai. Tôi làm biên tập viên khoa học mười năm. Tôi đã đọc hàng trăm bài báo. Bài này có ba điểm bất thường."
Tần Cương khẽ nhíu mày.
"Điểm một: bảng 2 liệt kê dữ liệu ngày 109 và ngày 112. Nhưng giáo sư Chu ghi chép đúng 108 ngày, vì tôi giật cuốn sổ khỏi tay anh ấy ở ngày 108." Tôi dừng lại. "Hai ngày thừa ấy từ đâu ra?"
Cả phòng yên lặng.
Một giáo sư trẻ ngồi hàng cuối, người từng là học trò của Tần Cương, cúi xuống ghi chép nhanh. Ai đó khẽ ho. Ngoài cửa sổ, gió thổi qua cây phượng, vài cánh hoa muộn lướt qua kính. Tôi nghe rõ tiếng đồng hồ treo tường gõ từng nhịp, và nhận ra bàn tay mình đang run, không phải vì sợ, mà vì mười năm làm biên tập, lần đầu tiên tôi đặt toàn bộ nghề nghiệp của mình lên một cuộc chiến cá nhân.
"Điểm hai: hình 3, biểu đồ phản ứng với lời khen, có hai đường cong gần như giống hệt nhau, chỉ lệch nhau nửa đơn vị. Đó là dấu hiệu sao chép và sửa nhẹ số liệu để tạo 'tính nhất quán'. Điểm ba: tên tác giả đứng thứ nhất là Tần Cương, nhưng toàn bộ phần phương pháp viết bằng văn phong rất khác với phần còn lại, phần mô tả ghi chép lại dùng chữ 'đối tượng' liên tục. Giáo sư Chu từ tuần trước không còn dùng chữ ấy."
Hoài Cẩn nhìn tôi, mắt mở to, rồi sáng bừng.
"Cô Giang." Tần Cương lên tiếng, giọng vẫn dịu dàng. "Những nhận định của cô thú vị, nhưng cô là người trong cuộc. Chúng tôi cần bằng chứng khách quan."
"Vậy tôi sẽ lấy bằng chứng." Tôi nhìn thẳng ông. "Cho tôi bảy ngày."
10
Bảy ngày, tôi có hai lợi thế: một cuốn sổ giấy, và một chàng nghiên cứu sinh đang sợ hãi.
Mạc Nhiên tìm đến tôi vào đêm đầu tiên, mười một giờ khuya, ngồi co ro trước cửa nhà Phó Dao, mắt đỏ hoe, hai tay bấu vào quai balo.
"Cô Giang." Cậu run giọng. "Em xin lỗi."
Tôi mời cậu vào nhà, đưa cốc nước nóng. Cậu uống một ngụm, vai run lên, rồi bật khóc như đứa trẻ.
"Giáo sư Tần ép em ký tên." Cậu thổn thức. "Thầy bảo nếu em không ký, thầy sẽ đình chỉ luận án của em. Thầy nói tên em đứng thứ ba, chỉ là hình thức, bài báo là của giáo sư Chu. Em không biết bài đó viết về cô. Đến sáng thứ Sáu em mới đọc."
"Cậu có bằng chứng thầy Tần ép cậu không?"
"Có." Cậu run run mở laptop. "Tin nhắn Wechat. Ghi âm. Và..." Cậu nuốt khan. "Nhật ký truy cập máy chủ. Em là quản trị viên phụ, em xuất ra từ ba ngày trước vì lo sợ."
Tôi nhìn màn hình. Nhật ký hiển thị rõ: tài khoản Tần Cương, hai lần đăng nhập, tải hai trăm gigabyte. Tôi chụp màn hình, gửi sang email, tạo ba bản sao lưu.
Làm xong tôi dặn: "Cậu nghe cho kỹ. Từ giờ cậu không được tự ý xóa gì. Không trả lời tin nhắn của giáo sư Tần. Nếu ông ấy gọi, bắt máy, nói cậu bị ốm." Mạc Nhiên gật đầu lia lịa, như học sinh trước giờ thi. "Còn gì nữa ạ?" Tôi nghĩ một chút, rồi nói: "Cậu ăn đi. Tôi nấu mì." Cậu ăn hết hai bát, vừa ăn vừa khóc, vừa nói cảm ơn, đến mức Phó Dao phải đưa thêm hộp khăn giấy.
"Mạc Nhiên." Tôi nhìn cậu. "Cậu có chịu ra làm chứng không?"
"Em sợ." Cậu cắn môi. "Nhưng thầy Chu từng cứu em. Hồi em muốn bỏ học, thầy ngồi với em suốt đêm, nói rằng toán học không phải thứ để bỏ cuộc." Cậu lau nước mắt. "Em sẽ làm chứng."
Sáng hôm sau, tôi về nhà mình lần đầu tiên sau mười ngày.
Căn hộ yên ắng, mọi thứ vẫn y nguyên. Hoài Cẩn đang ở lại nhà đồng nghiệp để tránh phóng viên. Tôi đứng giữa phòng khách, lòng bồn chồn. Cuốn sổ bìa đen trong túi tôi nặng trĩu. Tôi lấy nó ra, đặt lên bàn làm việc của anh, lật từng trang, chụp ảnh. Mỗi trang đều có ngày giờ, nét mực khác nhau, vết cà phê, một vết ố nước mắt tôi vô tình làm rơi vào ngày thứ hai mươi hai.
Tôi nghĩ: đây là bằng chứng. Cũng là bức thư tình lớn nhất mà tôi từng nhận.
Trong khi chờ, tôi nghe tiếng thang máy lên xuống ngoài hành lang, tiếng trẻ con chạy ngang qua, tiếng ai đó mở TV. Một căn hộ bình thường, một ngày bình thường, mà trong ngăn kéo bàn làm việc là cả một cuộc chiến sắp bùng nổ. Tôi pha trà, ngồi xuống chiếc ghế anh hay ngồi, đặt tay lên mặt bàn nơi anh từng ngồi viết suốt đêm. Mặt gỗ vẫn còn dấu mòn nhẹ của khuỷu tay. Tôi nghĩ: người ta bảo đàn ông yêu bằng hành động. Người đàn ông này yêu bằng sổ sách, bằng giấy nhớ, bằng ngàn ký hiệu ngớ ngẩn, và tôi, người luôn nghĩ mình thích sự rõ ràng, lại thấy mình yêu sự ngớ ngẩn ấy hơn tất cả.
Tôi gọi cho chị Hạ, chị cả của hãng luật chuyên về sở hữu trí tuệ, hẹn chiều hôm đó. Chị nghe tôi kể xong, im lặng bảy giây, rồi nói: "Mộc Hy, em có biết em vừa nắm trong tay đủ để lật cả một chủ nhiệm khoa không?" Tôi đáp: "Em chỉ muốn lấy lại tên của chồng em." Chị cười: "Câu đó nghe hay hơn mọi bản biện hộ chị từng viết."
Chuông cửa reo. Tôi mở cửa, thấy Hoài Cẩn đứng đó, tay xách một túi nilon, tóc rối, mắt thâm quầng.
Anh đứng ngoài ngưỡng cửa, không dám bước vào, đôi giày da bóng loáng đặt ngay ngắn trên thảm chùi chân. Tôi nhận ra anh đã đứng đây một lúc, vì có tiếng thở ngắt quãng của người vừa tập dượt câu mở đầu trong đầu, nhiều lần.
"Anh mang đồ ăn." Anh lúng túng. "Anh nghĩ em chưa ăn."
"Anh còn nhớ cả chuyện đó."
"Anh nhớ mọi thứ về em." Anh đẩy kính, hai tai ửng đỏ. "Không phải số liệu. Là nhớ."
11
Chúng tôi ăn tối trong im lặng, ngồi cạnh nhau ở bàn ăn nhỏ.
Anh gọi món cháo thịt bằm mà tôi thích, thêm hai quả trứng muối. Anh gắp trứng muối vào bát tôi, cẩn thận bóc vỏ, đưa tôi, ngón tay chạm vào ngón tay tôi một giây, rồi vội rụt lại.
"Hoài Cẩn." Tôi đặt đũa xuống. "Em muốn anh đọc cuốn sổ này với em."
Anh sững người. "Anh... anh không dám."
"Em muốn nghe anh giải thích từng trang." Tôi đẩy cuốn sổ về phía anh. "Anh không còn là người quan sát nữa. Anh là người viết thư."
Anh nhìn cuốn sổ rất lâu, rồi mở trang đầu. Giọng anh run, từng chữ.
Ánh đèn bàn chiếu lên những trang giấy kẻ ô vuông. Hóa ra có những trang anh vẽ rất tỉ mỉ, một đồ thị cong cong như nụ cười, bên cạnh ghi nhỏ: "Đường cong này đẹp hơn mọi đường cong tôi từng thấy." Tôi nhìn kỹ, nó là biểu đồ nụ cười của tôi trong ngày thứ ba mươi. Tôi lật sang trang khác, thấy một hình trái tim, nét vẽ ngượng nghịu, bị gạch chéo, rồi vẽ lại bên cạnh, lại bị gạch, rồi vẽ lại. Dưới cùng ghi: "Hình này có đúng giải phẫu không? Không. Nhưng tôi không biết vẽ cách khác."
"Ngày thứ nhất. Người này cười, tôi cảm thấy ngực nặng, mạch nhanh hơn. Triệu chứng không rõ. Nghi do cà phê." Anh ngừng, khóe môi giật nhẹ. "Anh viết nhầm. Đó là tim đập nhanh, vì em cười."
"Ngày thứ chín?"
"Anh cố tình để em chạm vào chân anh. Em nghĩ em vô tình." Anh đỏ mặt. "Anh tính toán trước cả tiếng đồng hồ."
Tôi bật cười. "Anh lẻn."
"Anh xin lỗi."
"Đừng xin lỗi. Đọc tiếp."
Anh lật từng trang. Đêm thứ hai mươi hai: "Đối tượng khóc. Tôi không biết làm gì. Tôi ngồi cạnh. Cô ấy tựa đầu vào vai tôi. Tôi không dám động. Tôi nhận ra nếu cứ ngồi như thế cả đời, tôi cũng không phiền." Anh đọc đến đó thì giọng nghẹn lại, hít mạnh, tiếp: "Đêm thứ năm mươi hai. Cô ấy ngủ, tôi không ngủ. Tôi nhìn cô ấy thở. Lần đầu tiên tôi hiểu vì sao người ta hay viết thơ."
Tôi nhìn anh, không nói gì. Nước mắt tôi rơi từng giọt xuống mu bàn tay.
"Đêm thứ một trăm lẻ tám." Anh lật tới trang cuối cùng, và dừng lại. Trang giấy bị tôi giật dở, chỉ còn nửa dòng chữ. Anh nhìn nó, rất lâu. "Anh nhớ trang này. Anh viết: Cô ấy hỏi tôi đang làm gì. Tôi nói cô ấy là đề tài quan trọng nhất đời tôi. Cô ấy đỏ mặt, giật quyển sổ. Dòng cuối: Tôi nghĩ tôi muốn ở bên cô ấy đến hết đời, nhưng tôi không biết ký hiệu nào để viết điều đó."
Anh gấp sổ lại, đặt xuống bàn, nhìn tôi.
"Mộc Hy. Anh vẫn không biết ký hiệu nào."
"Anh không cần ký hiệu." Tôi đưa tay lên má anh. "Chỉ cần nói."
Anh nuốt khan, hít một hơi thật sâu, đôi mắt sau tròng kính nhòa đi.
"Anh yêu em."
Tim tôi như vỡ ra thành trăm mảnh ấm. Tôi kiễng chân, chạm môi lên môi anh, nhẹ như một lời đồng ý. Anh ôm tôi vào lòng, cẩn thận lúc đầu, rồi chặt hơn. Nụ hôn kéo dài, lạ lẫm, chậm rãi, vị mặn của nước mắt.
Anh buông ra, thở dốc, trán áp vào trán tôi. "Anh có thể hỏi một câu không?" "Hỏi." "Nụ hôn này... em cảm thấy gì?" Tôi bật cười, vòng tay ôm cổ anh. "Anh tự trả lời đi." Anh nhắm mắt, chậm rãi, rất nghiêm túc như đang chạm vào một công thức mới. "Ấm. Hơi chóng mặt. Muốn kéo dài mãi." "Chính xác." "Đó là gì?" "Là hạnh phúc, giáo sư Chu." Anh mở mắt, nhìn tôi, rồi nhoẻn cười, nụ cười rạng rỡ nhất tôi từng thấy trên gương mặt ấy.
Khi tôi dựa vào ngực anh, nghe nhịp tim anh đập mạnh bên tai, tôi thì thầm:
"Anh có biết tim anh đập bao nhiêu nhịp không?"
"Anh..." Anh lúng túng. "Không biết. Anh không đo."
"Giỏi lắm."
Anh bế tôi lên, nhẹ nhàng như bế một thứ đồ dễ vỡ.
Tôi vòng tay qua cổ anh, thấy trái tim anh đập dồn dập sát mu bàn tay. Anh nhìn tôi, ánh đèn vàng phản chiếu trong tròng kính, hỏi nhỏ: "Anh có được phép hỏi mỗi bước không?" "Tuỳ." "Anh sẽ hỏi bước đầu." Anh nuốt khan. "Anh có thể hôn em lần nữa không?" Tôi bật cười, nghiêng đầu. "Anh cứ hỏi mãi thế thì đến sáng." "Anh hỏi đến sáng cũng được." Tôi nghe tiếng anh thì thầm bên tai, thấp và khàn, mang theo chút tinh nghịch mà tôi chưa từng nghe: "Anh xin phép chuyển sang giai đoạn hai của thực nghiệm."
"Phản đối không?"
"Em phản đối à?"
"Em chấp thuận." Tôi cắn nhẹ vành tai anh. "Nhưng lần này em là người ghi chép."
Cánh cửa phòng ngủ khép lại. Cuốn sổ bìa đen nằm yên trên bàn ăn, cạnh hai bát cháo còn chưa nguội. Sáng hôm sau, khi nắng xuyên qua rèm, tôi mở mắt, thấy anh ngủ say bên cạnh, tay vẫn nắm tay tôi. Dưới gối tôi có một mẩu giấy, nét chữ ngay ngắn của anh: Hôm nay không có số liệu. Chỉ có em.
12
Phiên điều trần của hội đồng khoa được ấn định lúc chín giờ sáng thứ Sáu.
Tôi và Hoài Cẩn đến sớm, nắm tay nhau đi qua hành lang đông đặc phóng viên. Tiếng màn trập máy ảnh tanh tách. Một phóng viên chắn trước mặt: "Cô Giang, cô nghĩ sao về việc chồng cô coi cô là 'đối tượng nghiên cứu'?" Hoài Cẩn bước lên một bước, định nói, tôi kéo tay anh lại.
"Chúng tôi sẽ trả lời tại phiên điều trần." Tôi mỉm cười, giọng bình thản. "Mời các anh chị đón xem."
Phòng họp tầng mười chật kín. Ghế dự thính phía sau có hơn năm mươi sinh viên, giảng viên, phóng viên được mời. Mạc Nhiên ngồi hàng đầu, tay run, nhưng ánh mắt kiên định. Tần Cương đã ở đó, ngồi ở ghế bị cáo ngược lại, vest xám, thần sắc điềm tĩnh như người đã chắc thắng.
"Hội đồng nhận được bằng chứng bổ sung từ phía giáo sư Tần." Chủ tọa, nữ giáo sư lớn tuổi, cất giọng. "Mời giáo sư Tần trình bày."
Tần Cương đứng dậy, nụ cười thương tiếc.
"Thưa hội đồng. Tôi rất đau lòng khi phải trình bày điều này." Ông bật màn hình. "Đây là bản đồng thuận tham gia nghiên cứu, có chữ ký của bà Giang Mộc Hy, ngày mười hai tháng ba."
Màn hình hiện một tờ giấy A4 với dòng chữ chính thức, cuối trang là một chữ ký nguệch ngoạc, tên "Giang Mộc Hy".
Cả phòng xôn xao. Tim tôi đập mạnh.
"Và đây là video." Ông tiếp. "Ghi từ phòng khách nhà giáo sư Chu."
Màn hình chuyển sang một đoạn phim độ phân giải thấp. Hoài Cẩn ngồi trên sofa, cầm cuốn sổ, ngước nhìn lên camera, nói đều đều: "Em là đề tài quan trọng nhất đời anh. Anh đang tìm quy luật. Mỗi ngày anh sẽ ghi lại."
Hàng loạt tiếng thì thầm nổ ra.
Hoài Cẩn tái mặt. "Đoạn đó... bị cắt ghép!"
Tôi nghe tiếng ghế kéo rít lên phía sau. Mạc Nhiên nắm chặt hai tay, cố giữ bình tĩnh. Phó Dao ngồi hàng ghế dự thính, mắt mở to, miệng mấp máy một chữ câm: "Gì thế?". Bên cạnh tôi, Hoài Cẩn thở nặng nề, vai run rẩy, như người bị giáng một cú vào ngực. Tôi biết anh đang cố nhận diện thứ cảm xúc ấy bằng bảng hệ thống đã nằm trong đầu mười tám năm, và đang thất bại.
"Giáo sư Chu." Tần Cương dịu dàng. "Cậu còn muốn chối?"
Tôi nhìn tờ giấy trên màn hình, nhìn chữ ký, nhìn dòng ngày tháng ở cuối. Mười hai tháng ba. Tôi bỗng cảm thấy một luồng điện chạy dọc sống lưng.
Tôi đứng dậy, bước lên.
"Thưa hội đồng." Tôi mỉm cười. "Cho phép tôi xem lại tờ giấy này một lần nữa."
13
Tôi bước đến bục, nhìn kỹ tờ giấy trên màn hình lớn.
"Thưa hội đồng. Tôi xin chỉ ra ba điều." Tôi giơ ba ngón tay. "Một. Ngày ký ghi là mười hai tháng ba. Hôm đó tôi không ở Thượng Hải. Tôi tham dự hội chợ sách quốc tế ở Quảng Châu, từ mười một đến mười ba tháng ba, có vé máy bay, hóa đơn khách sạn và danh sách tham dự có chữ ký của chính tôi."
Tôi đặt lên bàn chủ tọa một xấp giấy. Nữ giáo sư lớn tuổi đeo kính lên, đọc kỹ, rồi gật đầu.
"Hai. Mười hai tháng ba còn là ngày hai tháng trước khi tôi gặp giáo sư Chu lần đầu tiên. Làm sao tôi ký đồng thuận tham gia nghiên cứu về người mà tôi chưa quen?"
Cả phòng xôn xao.
"Ba." Tôi mỉm cười. "Mạc Nhiên, mời em."
Mạc Nhiên đứng dậy, bước lên, run run kết nối laptop vào máy chiếu. Màn hình hiện lên hai phổ âm thanh chồng lên nhau, những dải màu loang lổ.
"Thưa hội đồng, em là quản trị hệ thống phụ của bộ môn." Giọng cậu run nhưng rõ. "Đây là phân tích phổ của đoạn video mà giáo sư Tần đưa ra. Câu 'Mỗi ngày anh sẽ ghi lại' có đặc điểm tần số khác hoàn toàn so với phần còn lại. Nó được ghép từ một đoạn ghi âm khác, lấy từ video giảng bài của giáo sư Chu năm ngoái, đoạn ông nói về nghiên cứu thời tiết." Cậu lật slide. "Đây là bản gốc."
Tiếng thì thầm lan khắp phòng. Tần Cương đứng dậy, mặt cứng lại.
"Đây là vu khống! Một sinh viên bị mua chuộc..."
"Còn một điều nữa." Tôi nói. "Tờ đồng thuận mà giáo sư Tần đưa, file gốc có siêu dữ liệu. Mạc Nhiên?"
"Tệp được tạo lúc hai giờ mười lăm sáng thứ Hai tuần trước." Cậu nói. "Từ máy tính cá nhân đăng ký tên Tần Cương. Đúng thời điểm tài khoản của ông đăng nhập tải dữ liệu từ máy chủ của giáo sư Chu."
Phòng họp im phăng phắc. Bảy cặp mắt dồn về phía Tần Cương. Ông đứng yên, môi mím chặt, bàn tay run nhẹ trên mặt bàn.
Rồi ông bật cười, tiếng cười khô khốc.
"Rất thú vị. Rất hay." Ông ngả người ra sau. "Nhưng thưa hội đồng, mọi người quên mất một điều. Giáo sư Chu Hoài Cẩn mắc chứng alexithymia. Một người không thể nhận biết cảm xúc, thì làm sao có thể nói 'yêu' một cách trung thực? Cậu ta nhìn vợ như đối tượng nghiên cứu, vì cậu ta thật sự không cảm nhận được gì cả!"
Tôi bàng hoàng quay đầu.
Hoài Cẩn đang đứng cách tôi ba bước chân. Mặt anh trắng bệch, hai tay siết thành nắm đấm. Tôi định bước đến, nhưng anh nhẹ nhàng đưa tay ngăn lại.
"Để anh."
Anh bước lên bục, đứng đối diện hội đồng. Trước hàng trăm cặp mắt, trước máy quay, anh hít một hơi thật sâu, tháo kính, đặt xuống bàn. Không có kính, gương mặt anh trần trụi và trẻ hơn tuổi.
"Thưa hội đồng. Giáo sư Tần nói đúng." Giọng anh bình thản. "Tôi mắc chứng alexithymia từ năm mười hai tuổi. Tôi không thể nhận biết cảm xúc của chính mình bằng cách thông thường. Tôi học nhận biết bằng dữ liệu."
Cả phòng ngưng thở.
"Tôi không hề giấu điều đó với vợ tôi. Chỉ là tôi chưa dám nói." Anh nhìn tôi một giây, ánh mắt rực lên. "Cuốn sổ, những biểu đồ, những con số, không phải để quan sát em ấy như đối tượng. Đó là bản dịch. Mỗi dòng ghi chép là một lần tôi cố gắng dịch cảm giác của tôi sang ngôn ngữ mà người bình thường hiểu được. Khi tôi viết 'tim đập nhanh', ý tôi là 'tôi yêu cô ấy'. Khi tôi viết 'biên độ phản ứng', ý tôi là 'tôi muốn nhìn cô ấy cười thêm'."
Anh quay sang Tần Cương, giọng không lớn nhưng rất rõ.
"Thầy hỏi tôi một người như tôi có thể nói yêu một cách trung thực không. Tôi xin trả lời bằng chính ngôn ngữ của thầy. Mô hình của thầy thiếu một biến số. Tôi đã thử ghi lại nó suốt một trăm lẻ tám ngày, và không thể. Biến số ấy không đo được, không lập biểu đồ được, không công bố được. Biến số ấy tên là Giang Mộc Hy."
Hội trường lặng đi. Rồi từ hàng ghế sinh viên, ai đó bắt đầu vỗ tay. Tiếng vỗ lan ra, rộ lên, như sóng dội. Nữ giáo sư chủ tọa gõ nhẹ búa xuống bàn, nhưng chính bà cũng đang lau khóe mắt.
Tần Cương ngồi sụp xuống ghế, mặt xám ngoét, không còn một câu phản bác. Hoài Cẩn vẫn đứng trên bục, không biết làm gì với đôi tay trống trơn. Tôi bước lên, nắm lấy tay anh, siết chặt. Anh quay sang, hai mắt đỏ hoe, hỏi nhỏ, chỉ đủ cho tôi nghe: "Anh nói đúng chưa?" Tôi gật đầu, nước mắt rơi. "Đúng nhất đời."
14
Kết quả điều tra được công bố mười ngày sau.
Tần Cương bị đình chỉ mọi chức vụ, khởi tố về hành vi làm giả tài liệu, xâm nhập hệ thống trái phép, và vi phạm đạo đức nghiên cứu. Ông cố biện hộ rằng mình muốn bảo vệ công trình, nhưng khi nhật ký truy cập, siêu dữ liệu và lời khai của Mạc Nhiên được công bố, chẳng còn ai tin. Người ta phát hiện thêm ông từng lấy ý tưởng từ bốn luận án của sinh viên cũ mà không ghi nguồn. Trường quyết định đình chỉ vĩnh viễn.
Hoài Cẩn nhận kỷ luật cảnh cáo vì cài camera thử nghiệm trong nhà mà chưa đăng ký. Anh cúi đầu nhận, không biện hộ, còn viết thư xin lỗi chính thức gửi hội đồng, rồi lấy giấy in ra một bản khác, đưa tôi.
Hôm nhận quyết định kỷ luật, anh về nhà sớm, ngồi ở bàn ăn, im lặng suốt bữa tối. Tôi hỏi: "Anh đang buồn à?" Anh đẩy kính, nghĩ rất lâu. "Anh chưa chắc. Nhưng ngực anh nặng như có hòn đá đặt lên. Anh đoán là xấu hổ." Tôi gật. "Đúng rồi. Gọi tên được rồi đấy." Anh nhìn tôi, rồi bật cười, nụ cười đầu tiên trong ba ngày. "Anh học nhanh."
"Cái này gửi em."
Tôi mở ra. Dòng đầu: Thư xin lỗi gửi vợ tôi, Giang Mộc Hy. Bên dưới là hơn hai trang chữ ngay ngắn, kể từng lỗi một: ghi chép mà không hỏi, cài camera mà không nói, đặt em vào thế khó mà không bảo vệ. Cuối thư anh viết: Tôi sẽ không dùng chữ 'đối tượng' nữa. Tôi sẽ dùng chữ 'em'. Nếu em cho phép.
Tôi cười, vừa đọc vừa lau nước mắt. "Anh viết nhiều thế mà không biết nói câu đơn giản."
"Anh đã nói rồi." Anh thì thầm. "Anh yêu em."
"Nói lại đi."
"Anh yêu em."
"Lại nữa."
"Anh..." Anh đỏ tai. "Em đang đo anh à?"
"Em đang thực nghiệm." Tôi nháy mắt.
Ba tháng sau, bài báo mới xuất hiện trên tạp chí Khoa học Hành vi Quốc tế, không phải một preprint lén lút, mà là bản thảo qua bình duyệt đầy đủ. Tác giả thứ nhất: Giang Mộc Hy. Tác giả thứ hai: Chu Hoài Cẩn. Tiêu đề: Cảm xúc như một ngôn ngữ thứ hai: phương pháp hỗ trợ người mắc alexithymia thiết lập quan hệ thân mật, từ một ca nghiên cứu có đồng thuận đầy đủ. Tôi không chỉ là đối tượng, tôi là đồng tác giả, biên tập viên và người quyết định mỗi con số được dùng hay không.
Hội đồng đạo đức duyệt hồ sơ trong bảy ngày. Chữ ký xác nhận của tôi cuối cùng cũng nằm đúng chỗ, ngày tháng đúng, bằng chính nét chữ của tôi, và Hoài Cẩn nhìn nó, nhìn rất lâu, rồi nhẹ nhàng nói: "Chữ ký của em đẹp hơn bản giả."
"Đương nhiên."
"Anh đã nhìn nó một trăm lần."
"Anh đo à?"
"Không đo." Anh nghiêm trang. "Chỉ nhìn."
15
Một năm sau, cuốn sách thứ hai của giáo sư Chu Hoài Cẩn ra mắt, do nhà xuất bản Hạc Minh phát hành, người biên tập là tôi.
Tên sách: Một thí nghiệm không có điểm kết thúc. Lời đề tặng ở trang đầu chỉ có một dòng: Tặng Mộc Hy, biến số duy nhất mà tôi không muốn kiểm soát.
Buổi ra mắt tổ chức tại thư viện cũ của Phục Đán, nơi anh từng cầu hôn tôi. Hơn hai trăm độc giả, phần lớn là sinh viên, vài phụ huynh có con mắc alexithymia đến cảm ơn anh. Một bà mẹ ôm lấy tay Hoài Cẩn, khóc nức nở: "Giáo sư, con tôi mười lăm tuổi. Hôm qua nó nói với tôi: mẹ, con nghĩ con đang buồn. Lần đầu tiên."
Hoài Cẩn đứng đó, bàn tay run run nắm tay bà, mắt đỏ hoe. Tôi đứng cạnh anh, nhìn nụ cười ngượng ngập nhưng rất thật của người đàn ông từng không biết mình đang vui hay buồn.
Phó Dao đứng ở hàng ghế sau, giơ ngón tay cái về phía tôi. Mạc Nhiên, nay đã là tiến sĩ trẻ nhất khoa, mặc áo vest mới còn nguyên nếp gấp, đang phát sách cho khách, giọng run run vì xúc động. Mẹ tôi ngồi hàng đầu, lấy khăn lau mắt, thì thầm với cha tôi điều gì đó mà tôi chắc là: "Thấy chưa, em đã bảo rồi."
Tối hôm ấy, về nhà, chúng tôi nằm cạnh nhau trên giường. Ánh đèn ngủ vàng nhạt. Anh quay người, tay đặt dưới gối, nhìn trần nhà.
"Mộc Hy."
"Hửm?"
"Anh có một câu hỏi."
"Hỏi."
Anh nuốt khan, tai đỏ ửng như lần đầu tiên, giọng nhỏ nhưng rất nghiêm túc:
"Thực nghiệm... có thể tiếp tục không?"
Tôi bật cười, xoay người, tựa đầu vào ngực anh, nghe nhịp tim anh đập thình thịch, nhanh, mạnh, hoàn toàn không đều.
"Đồng ý." Tôi nói. "Nhưng có điều kiện."
"Điều kiện gì?"
"Không số liệu. Không biểu đồ." Tôi ngẩng lên, hôn nhẹ lên cằm anh. "Và lần này, em là người viết."
Tôi vươn tay lấy cuốn sổ bìa đen đặt trên tủ đầu giường, cuốn sổ cũ của anh, đã được tôi giữ lại như kỷ vật. Tôi mở trang mới, cầm bút, viết một dòng. Anh nghiêng đầu đọc.
Đêm thứ ba trăm sáu mươi sáu. Biên độ: không đo được. Tần suất: mỗi ngày. Thời gian hồi phục: không cần.
Tôi gập sổ lại, đặt xuống, tắt đèn. Trong bóng tối, tôi nghe tiếng anh cười khẽ, ấm, trầm, và thì thầm bên tai tôi một câu mà tôi sẽ không bao giờ ghi lại, vì có những điều chỉ nên được cất giữ, chứ không nên được đo lường.
Sáng hôm sau, tôi tỉnh dậy trước, thấy anh đang nằm nghiêng, nhìn tôi chăm chú, không có sổ, không có bút. Tôi hỏi: "Anh đang làm gì?" Anh nghiêm trang: "Anh đang nhìn em ngủ." "Để làm gì?" Anh nghĩ một chút, đẩy kính, rồi nhoẻn cười: "Không để làm gì cả. Chỉ vì thích." Tôi vùi mặt vào gối, tai nóng ran. Anh ghé sát, hôn nhẹ lên tóc tôi, rồi nói bằng giọng nhỏ nhất: "Em đỏ mặt." "Anh đừng ghi." "Anh không ghi." Anh cười. "Anh chỉ nhớ."
(Hết)