Thiên Tài Ở Trái Kẻ Khôn Ở Phải: Tản Mạn Bệnh Tâm Lý – Chương 5

Truyện: Thiên Tài Ở Trái Kẻ Khôn Ở Phải: Tản Mạn Bệnh Tâm Lý

【Vấn đề】

Chờ đợi trong lo âu? Kỳ vọng đầy sợ hãi?

Tôi có một người chị họ hàng xa, tên là MOMO. Có một hôm, chị MOMO thở dài thườn thượt đến tìm ta để kể khổ: “Em nói xem, lớn từng này rồi mà vẫn còn tè dầm! Dùng đủ mọi cách rồi mà vẫn không sao chữa khỏi!”

Con trai của chị MOMO đã lên bốn, thằng bé hoạt bát đáng yêu, thông minh lanh lợi, không ngờ tiểu soái ca này vậy mà vẫn còn tè dầm. Tôi giả vờ như không để ý mà nói với chị MOMO rằng: “Không sao đâu, tuổi nó còn nhỏ mà, cứ quan sát thêm một thời gian nữa đi.”

“Còn nhỏ ư? Nó hơn ba chục tuổi rồi!”

Cái gì? Hóa ra người tè dầm không phải tiểu soái ca?

Chị MOMO thấy mình lỡ lời liền vội vàng bị miệng lại, nhưng đã muộn mất rồi. Chị ấy cúi đầu suy nghĩ một lúc, nửa ngày sau mới như hạ quyết tâm, nói: “Người tè dầm là anh rể của em.”

Chị MOMO hỏi ta: “Tại sao chồng tôi hơn ba mươi tuổi rồi mà vẫn còn tè dầm?”

Muốn trả lời câu hỏi này, trước tiên, chúng ta phải giải thích thế nào là lo âu. Lo âu là phản ứng cảm xúc như bất an, nôn nóng hoặc sợ hãi ở trong lòng xuất hiện trước các thử thách, khủng hoảng,... Phản ứng lo âu rất thường gặp trong cuộc sống hàng ngày. Ví dụ, sắp thi rồi nhưng bạn vẫn chưa ôn xong; sắp kết hôn rồi nhưng bạn vẫn còn một đống việc chưa chuẩn bị; thất tình khiến bạn đau khổ khôn tả... Thế là, bạn đâm ra lo âu.

Lo âu trong cuộc sống cứ gọi là có mặt ở khắp mọi nơi. Khi chúng ta gặp vấn đề, sẽ cảm nhận được áp lực và hình thành tâm trạng lo âu. Trong điều kiện bình thường, chúng ta sẽ cố gắng tìm ra cách giải quyết để làm giảm bớt sự lo âu ấy. Thế nhưng, khi bạn lo âu, một khi không thể giải quyết suôn sẻ vấn đề thì sẽ càng trở nên lo âu hơn, chúng ta gọi đó là “rối loạn lo âu”. Rối loạn lo âu lan tỏa chính là một loại của rối loạn lo âu.

Rối loạn lo âu lan tỏa còn được gọi là “rối loạn lo âu tổng quát”, là một loại rối loạn lo âu mãn tính, sẽ tra tấn bệnh nhân một cách lâu dài và theo chiều hướng tiến triển. Mà hai chữ “lan tỏa” trong rối loạn lo âu tổng quát, lại nói lên việc đối tượng khiến bệnh nhân lo âu rất nhiều, và là những đối tượng không cụ thể. Do đó, rối loạn lo âu lan tỏa thường được hình thành do sự lo lắng mang tính bệnh lý kéo dài liên tục của bệnh nhân đối với các đối tượng không chắc chắn. Nói cách khác, bệnh nhân trong một thời gian dài cảm thấy nhạy cảm và lo lắng về rất nhiều mặt, mà những mối lo ấy thường là vô căn cứ, vô lý. Khi họ cố gắng giải quyết những vấn đề này, thoát khỏi những nỗi lo ấy, thì thường lại thất bại vì không tìm được phương pháp thích hợp, hoặc do năng lực hay điều kiện hạn chế. Trong tình huống này, rối loạn lo âu đã âm thầm thiết lập căn cứ địa cho nó từ lúc nào.

Bệnh nhân mắc chứng rối loạn lo âu lan tỏa không ngoài hai loại: chờ đợi trong lo âu, kỳ vọng đầy sợ hãi.

Trước tiên, chúng ta hãy nói về việc chờ đợi trong lo âu. Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta thường xuyên xuất hiện tình trạng lo lắng vì một việc nào đó, ví dụ như sau kỳ thi cảm thấy phát huy phong độ kém nên lo lắng điểm số không tốt, lo cho sức khỏe của người nhà vì họ không khỏe, đi đường đêm lo cho sự an toàn của bản thân, vân vân. Rõ ràng, những việc này quả thực có khả năng sinh ra hậu quả xấu, thế nên việc lo lắng đều có lý do đầy đủ, mức độ của nó cũng nằm trong phạm vi hợp lý, hơn nữa, sau một khoảng thời gian, khi bạn không còn cơ sở để lo lắng nữa thì cũng sẽ không tiếp tục lo lắng nữa. Ví dụ, sau khi bác sĩ kiểm tra cơ thể của người nhà, biết được đó chỉ là bệnh vặt và đã kê đơn thuốc, bạn sẽ không còn lo lắng nữa. Do đó, sự lo âu và lo lắng này đều là phản ứng bình thường khi đối mặt với áp lực.

Thế nhưng, bệnh nhân rối loạn lo âu lan tỏa có một căn bệnh chung, đó chính là lo lắng quá mức. Thế nào gọi là “quá mức”? Nói cách khác, sự lo lắng của họ thiếu căn cứ thực tế, phóng đại tính nguy hại của sự việc, từ đó khuếch đại mức độ lo lắng lên. Đối với bệnh nhân rối loạn lo âu lan tỏa, cuộc sống chỗ nào cũng ẩn giấu bất hạnh. Ví dụ, con gái một mình ra ngoài đi làm, người mẹ ở nhà không vì lý do gì mà bắt đầu lo lắng: Bị tai nạn xe thì phải làm sao? Bị cướp bóc thì phải làm sao? Gặp phải khủng bố thì phải làm sao? Trên thực tế, những mối lo này chính là quá mức, là vô căn cứ, đã phóng đại khả năng xảy ra của các sự việc nguy hại có xác suất nhỏ. Vậy thì, trong lúc lo lắng quá mức, người mẹ có thể làm gì cho con gái? —— cái gì cũng không làm được, chỉ có thể ở nhà thấp tha thấp thỏm chờ đợi trong lòng. Hiện tượng này được gọi là “chờ đợi trong lo âu”, tức là triệu chứng cốt lõi của rối loạn lo âu lan tỏa. Có một thành ngữ gọi là “Kỷ nhân ưu thiên”, e rằng chính là bức tranh tả thực hay nhất cho tình huống này.

Một tình huống khác chính là kỳ vọng đầy sợ hãi, còn gọi là “lo âu trôi nổi tự do”. Bệnh nhân hoàn toàn không biết bản thân đang lo âu cái gì, chỉ biết bản thân lúc nào cũng cảm thấy lo âu, nhìn cái gì cũng bực bội hoảng loạn, nghĩ cái gì cũng đầy tâm sự lo âu. Bệnh nhân không nói ra được rốt cuộc là chỗ nào không đúng, nhưng cứ cảm thấy chỗ nào cũng tràn ngập nguy hiểm, cả ngày nơm nớp lo sợ. Bệnh nhân luôn cảm thấy nguy hiểm có thể xuất phát từ bất kỳ ngóc ngách nào, và sẽ ập đến bất cứ lúc nào, thậm chí họ còn “trông chờ” những chuyện bất hạnh mau chóng đến, như vậy có thể sớm ngày được giải thoát.

Chồng của chị MOMO mà chúng ta nhắc tới trước đó thuộc về trường hợp này. Anh ấy cẩn thận với bất kỳ chuyện gì, dùng lời của chính anh ấy mà nói chính là: “Luôn cảm thấy rất căng thẳng, nhưng lại không biết rốt cuộc bản thân đang căng thẳng cái gì. Cuộc sống dường như chuẩn bị vô số quả trứng phục sinh cho tôi, nhưng một khi mở chúng ra, thì chỉ có đủ loại bất hạnh. Tôi luôn mong chờ, những chuyện bất hạnh mau mau đến hết đi!” Anh ấy thường xuyên mất ngủ, mãi mới chợp mắt được, nhưng tỉnh dậy vào buổi sáng lại phát hiện trên ga giường đã để lại một tấm bản đồ ướt sũng. Là một đàn ông, vì thế nên anh ấy cho rằng bản thân mình “thận hư”, lại càng cảm thấy mất mặt xấu hổ.

Trên thực tế, phản ứng cơ thể của con người cũng là lối thoát của cảm xúc. Bởi vì vào những phút giây tỉnh táo, sự lo âu quá mức của chồng chị MOMO không thể được trút xả, cho nên sau khi chìm vào giấc ngủ, lúc ý thức được thả lỏng, cơ thể sẽ dùng cách bài tiết nước tiểu để làm dịu cảm xúc, đồng thời cũng đang gióng lên hồi chuông cảnh báo. Quả nhiên, sau khi tiếp nhận một khoảng thời gian điều trị tâm lý, triệu chứng tè dầm của anh ấy đã từ từ biến mất.