Thiên Tài Ở Trái Kẻ Khôn Ở Phải: Tản Mạn Bệnh Tâm Lý – 【Vấn đề】 Tư duy cưỡng bách? Hành vi cưỡng bách?

Truyện: Thiên Tài Ở Trái Kẻ Khôn Ở Phải: Tản Mạn Bệnh Tâm Lý

【Vấn đề】

Tư duy cưỡng bách? Hành vi cưỡng bách?

Gần đây, trên mạng đang thịnh hành một kiểu chơi rất không tử tế, gọi là “bức chết người mắc chứng OCD (rối loạn ám ảnh cưỡng chế)”. Ban đầu, mọi người chủ yếu là để bôi nhọ một chòm sao, gọi là “Xử Nữ”. Ngược đời là người cung Xử Nữ đều là bệnh nhân siêu OCD, thế nên trò chơi này ban đầu gọi là “bức chết Xử Nữ”, sau đó mọi người chơi hăng quá, dứt khoát mở rộng diện đả kích, toàn bộ tập thể mắc chứng OCD đều trở thành “nạn nhân”.

Ví dụ như, một dạo trước trên WeChat cực kỳ thịnh hành “ảnh đại diện chấm đỏ”, tức là ở góc trên bên phải của ảnh đại diện thông thường, mô phỏng theo thông tin nhắc nhở của WeChat mà đánh dấu một con số màu đỏ, để nói cho bạn biết đã nhận được mấy tin nhắn. Người bình thường mắc chứng OCD nhìn thấy mấy cái này nhất định phải bấm vào, lúc thoát ra nhìn thấy con số biến mất, trong lòng mới thấy thoải mái. Nhưng kiểu ảnh đại diện chấm đỏ này thì khác, bản thân nó không tài nào bị xóa bỏ được, thế nên bệnh nhân OCD sẽ liên tục bấm vào, cứ xoắn xuýt mãi ở điểm này, hận không thể tuyệt giao với những người bạn dùng mấy kiểu ảnh đại diện này.

Thế là, đông đảo quần chúng ôm theo tâm thái “chứng OCD đáng ghét thật” và “chứng OCD chơi vui quá”, cứ thế phát huy rạng rỡ cách chơi này, lần lượt xuất hiện trên mạng những trò như “ảnh ma trận lệch điểm” (khiến người ta muốn cưỡng chế sửa lại, nhưng mà bạn sửa không được), “ảnh làm bẩn” (khiến người ta muốn cưỡng chế làm sạch, nhưng mà bạn làm sạch không nổi), “đủ loại ảnh động không có hồi kết” (khiến người ta muốn cưỡng chế kết thúc, nhưng cố tình không cho bạn cái kết, khiến bạn khó chịu chết đi được) cùng một loạt cách chơi khác, hơn nữa còn không ngừng nâng cấp, chơi mà không biết mệt mỏi. Có một dạo, ta còn hoài nghi bệnh nhân OCD lên mạng kiểu gì nữa.

Cho dù mọi người chơi rất vui vẻ, thế nhưng, có ai thực sự hiểu về chứng OCD không?

Cái gọi là “chứng OCD”, chủ yếu là có biểu hiện tính cưỡng bách trong tư duy và hành vi, đồng thời sẽ có ý thức tiến hành phản cưỡng bách, trong sự xung đột của cả hai thì biểu hiện tính cưỡng bách luôn luôn chiếm ưu thế. Do đó, bệnh nhân không thể không ép bản thân nhẫn nại với biểu hiện tính cưỡng bách, lại bất lực trong việc phản kháng, giống như lọt sâu vào một tấm lưới khổng lồ, ngươi càng giãy giụa, lại càng bị trói buộc chặt hơn. Điều này mang lại áp lực tinh thần to lớn cho bệnh nhân, và ở một mức độ nhất định ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.

Chứng OCD chủ yếu có hai hình thức biểu hiện, một loại gọi là “tư duy cưỡng bách”, một loại gọi là “hành vi cưỡng bách”.

Tư duy cưỡng bách chia thành quan niệm cưỡng bách, cảm xúc cưỡng bách, ý hướng cưỡng bách, v.v., về mặt biểu hiện có hồi ức cưỡng bách, hoài nghi cưỡng bách, đối lập cưỡng bách, v.v., những cái này đều có thể hiểu từ nghĩa đen của từ ngữ. Tư duy cưỡng bách sẽ không ngừng được cường hóa trong đầu, sẽ không bị tư duy khác thay thế, cũng sẽ không vì ý nguyện chủ quan mà dừng lại, ngược lại sẽ càng trở nên mãnh liệt hơn vì sự ức chế đối với chúng, tựa như là chúng đem lực mà ngươi gia trì lên người chúng phản đạn ngược lại cho ngươi vậy.

Lấy ví dụ nói về một số tư duy cưỡng bách thường gặp, ví dụ như “đứa trẻ cứ ra ngoài là sẽ bị thương”, “chạm vào đồ bẩn là tôi sẽ mắc bệnh”, “nếu tôi không hoàn hảo thì sẽ bị vứt bỏ”, “tôi sợ cửa nẻo không khóa kỹ”, “lúc tôi không nhìn thấy sẽ có người động tay động chân vào đồ ăn của tôi”, “có lẽ tôi sẽ giết người trong tình trạng không ý thức”……

Sau đây chúng ta hãy nói về một tiểu la lỵ, ta quyết định gọi con bé là “Tiểu Hồng Thiêu Nhục”, gọi tắt là “Tiểu Hồng”.

Tiểu Hồng là một bé gái đáng yêu, thế nhưng con bé cũng có phiền não, đó chính là cha mẹ con bé thường xuyên cãi nhau. Tiêu điểm cãi vã của cặp vợ chồng này chính là vấn đề giáo dục con cái. Hai người bình thường vô cùng ân ái, ra dáng một cặp uyên ương hảo hạng của Trung Quốc kiểu “nói xong làm thiên sứ của đời nhau”, thế nhưng hễ dính tới vấn đề giáo dục Tiểu Hồng, tức thì thiên sứ biến thành ma quỷ, uyên ương biến thành cừu địch, hai người sẽ cãi nhau đến nước sôi lửa bỏng thậm chí là động tay động chân. Một người bắt con cái tiếp nhận giáo dục truyền thống, cầm kỳ thi họa món gì cũng giỏi giang tinh thông, một người muốn con cái đến trường quốc tế tiếp cận với thế giới; một người muốn con cái đi khắp non sông gấm vác mở mang kiến thức, một người muốn con cái yên tâm ở nhà đạt thành tích tốt. Tóm lại là mỗi người có lý lẽ riêng, ai cũng không nhường ai.

Tiểu Hồng kẹt ở giữa nhìn thấy cha mẹ như thế, luôn luôn vừa sợ vừa hoảng, thế nhưng, một người là ba mà mình yêu nhất, một người là má mà mình yêu nhất, bọn họ lại đều là vì muốn tốt cho chính mình. Phải làm sao bây giờ?

Đúng lúc này, một ý nghĩ xông vào trong đầu Tiểu Hồng: “Giá như không có tôi thì tốt quá. Ba má sẽ không cãi nhau, sẽ vui vẻ giống như bình thường rồi.” Ý nghĩ này chớp mắt chiếm lĩnh toàn bộ thân tâm Tiểu Hồng. Từ đó về sau, mỗi khi cha mẹ cãi nhau, ý nghĩ này liền xông vào trong đầu Tiểu Hồng. Sau đó, cho dù trong hoàn cảnh không xảy ra chuyện gì, suy nghĩ này cũng sẽ xông vào trong đầu Tiểu Hồng, đồng thời ép bản thân lặp đi lặp lại nghĩ: “Giá như không có tôi thì tốt quá……” Tiểu Hồng muốn ức chế ý nghĩ này nhưng lại lực bất tòng tâm, ngược lại khiến cho nó trở nên mãnh liệt hơn.

Không sai, Tiểu Hồng chính là vì sự lo âu mà môi trường gia đình mang lại đã hình thành quan niệm tính cưỡng bách, hơn nữa bản thân không thể xóa bỏ, ngược lại không ngừng nuôi lớn quan niệm này, và dần dần định hình, cuối cùng mang đến rất nhiều ảnh hưởng tiêu cực cho quá trình trưởng thành của con bé.

Trên thực tế, tư duy cưỡng bách vào lúc ban đầu thường chỉ khiến cho bản thân bệnh nhân cảm thấy phiền muộn. Điều này sẽ khiến hành vi của họ sinh ra sự thay đổi nhất định, nhưng có lẽ chỉ khiến người ta “cảm thấy kỳ lạ”, chứ chưa gây đủ sự coi trọng. Mà tư duy cưỡng bách một khi đã hình thành, vậy thì hành vi cưỡng bách sẽ xuất hiện.

Tại sao bệnh nhân OCD lại xuất hiện hành vi cưỡng bách? Kỳ thực hành vi cưỡng bách thường là để ức chế tư duy cưỡng bách của chính mình. Ví dụ như, luôn hoài nghi cửa nẻo không khóa kỹ, sự hoài nghi cưỡng bách này không ngừng lặp đi lặp lại trong đầu, hành vi dẫn đến chính là quay lại kiểm tra. Lúc kiểm tra, sự hoài nghi cưỡng bách này được tạm dừng, nhưng sự hoài nghi cưỡng bách này là liên tục không ngừng, cho nên cũng liền có hành vi kiểm tra lặp đi lặp lại tính cưỡng bách.

Còn về những bệnh nhân luôn lo lắng bản thân không hoàn hảo mà sẽ bị vứt bỏ, để ức chế ý nghĩ cưỡng bách này, sẽ ép bản thân mỗi chuyện đều làm đến mức hoàn hảo, đồng thời đạt đến tiêu chuẩn yêu cầu trên từng chi tiết. Chỉ có làm như vậy, mới có thể khiến tư duy cưỡng bách nhận được sự ức chế tạm thời. Mà sau hành vi tính cưỡng bách kéo dài, bệnh nhân sẽ dựa theo “thủ đoạn” của chính mình để hình thành một chương trình hoặc nghi thức nhất định.

Tiểu Lục chính là một bệnh nhân OCD điển hình, cậu ta có hành vi thu dọn cưỡng bách vô cùng nghiêm trọng. Tất cả mọi thứ trong nhà cậu ta đều có vị trí cố định, tất cả mọi chuyện đều có trình tự cố định. Kể từ sau khi phát hiện ra điểm này, ta liền rất thích tặng cậu ta trà, tranh cát, cuộn chỉ rối tinh rối mù gì đó, sau đó nhìn cậu ta từng cây, từng hạt, từng dải thu dọn cho gọn gàng ngăn nắp. Về sau, cậu ta liền cự tuyệt nhận đồ ta tặng.

Cũng chính vì thế, thông thường cậu ta đều cự tuyệt ta đến nhà cậu ta. Cậu ta không chỉ thích tự mình thu dọn, còn thích giúp người khác thu dọn. Có một lần cậu ta đến nhà ta, liếc mắt nhìn một cái liền bắt đầu lật tung nhà cửa thu dọn đại quy mô. Sau đó, ta ấn chết một con muỗi trên tường, để lại một vết đen nhỏ, Tiểu Lục cả người liền thấy không ổn nổi rồi. Tôi dùng áp phích dán lên tường, che khuất cái vết đen nhỏ kia đi, thế nhưng Tiểu Lục vẫn cứ nôn nóng lo âu: “Cái vết kia vẫn còn ở đằng kia kìa!” Đợi lúc chúng ta bóc tờ áp phích từ trên tường ra, bốn góc lại để lại vết keo dán, lần này Tiểu Lục triệt để phát cuồng. Cuối cùng, hai người chúng ta sơn lại tường một lượt cậu ta mới bỏ qua.

Thế nhưng, lúc cậu ta đến nhà ta lần nữa, lần nào cũng có thể chính xác tìm thấy cái vị trí từng có vết đen nhỏ kia……