Con rể, sổ tiết kiệm này cho con – Chương 3: Gia đình nhỏ thanh bần, sự bao dung ngày qua ngày suốt hai mươi lăm năm

Truyện: Con rể, sổ tiết kiệm này cho con

Ở nhà con gái năm đầu tiên, ta mới thực sự nắm rõ gia cảnh nhà này.

Lương tháng của Kiến Quốc là một nghìn tám trăm tệ, đây là con số chết, hiệu quả của nhà máy lúc tốt lúc xấu, tiền thưởng thì lúc có lúc không. Con gái đứng quầy ở trung tâm thương mại, lương cơ bản tám trăm, sống nhờ tiền hoa hồng. Lúc buôn bán tốt có thể lấy được một nghìn hai ba trăm, gặp lúc mùa thấp điểm, chín trăm tệ cũng chật vật. Mỗi tháng cố định phải trả nợ mua nhà sáu trăm bảy mươi tệ, số tiền còn lại phải lo cho năm miệng ăn. Cháu ngoại trai học cấp hai nội trú, tiền sinh hoạt mỗi tuần cho năm mươi tệ, cháu ngoại gái học tiểu học, tuy miễn học phí nhưng các khoản chi phí lặt vặt cũng không ít. Tôi đến rồi, lại thêm một khoản chi tiêu ăn mặc, khám bệnh thuốc thang của người già.

Những khoản nợ này, ban đầu ta không biết, sau này mới dần dần nhận ra từ những chi tiết nhỏ nhặt. Con gái mua rau toàn chọn đi vào buổi chiều muộn, lúc đó chợ sắp tan, lá rau đã héo, giá rẻ đi một nửa. Trong nhà ít ăn thịt, thỉnh thoảng mới mua một miếng thịt ba chỉ, phải chia làm ba bữa ăn. Cháu ngoại trai cuối tuần từ trường về, đang tuổi lớn ăn khỏe nhất, một mình có thể đánh chén hết nửa nồi cơm. Con gái luôn gắp thịt vào bát cháu ngoại, lại gắp cho ta vài miếng, đến lượt nó và Kiến Quốc, chỉ lấy nước thịt trộn cơm, coi như xong một bữa.

Tôi xót xa, nhưng không tiện nói. Nói thì sao chứ? Tôi không có bản lĩnh giúp họ kiếm tiền, chỉ có thể cố gắng không gây thêm phiền phức. Tiền hưu trí của ta mỗi tháng có hơn bốn trăm tệ, là tiền tích góp được từ mấy chục năm làm việc ở hợp tác xã cung tiêu trên thị trấn năm xưa. Tôi thầm nghĩ, số tiền này không thể nắm hết trong tay, phải lấy ra một phần đưa cho gia đình. Nhưng mỗi lần ta nhắc tới, Kiến Quốc lại xua tay, giọng không nặng nề nhưng rất kiên quyết: "Mẹ, mấy đồng bạc đó mẹ cứ giữ lấy. Mẹ ở nhà mình, chỉ là thêm đôi đũa thôi, đâu có đến mức phải để mẹ bỏ tiền ra."

Nó nói nhẹ tênh, cứ như bà già này mỗi ngày ăn không phải là gạo mà là không khí vậy. Tôi vụng miệng, tranh luận không lại nó, chỉ có thể bù đắp ở chỗ khác. Tôi bắt đầu tranh làm việc nhà giúp họ. Sáng sớm ta dậy sớm hơn bất kỳ ai, nhẹ chân nhẹ tay vo gạo nấu cháo, đợi con gái dậy thì cháo đã sôi sùng sục trong nồi. Ban ngày ta lau dọn nhà cửa từ trong ra ngoài, kẽ sàn cũng dùng tăm tre khều sạch. Quần áo bẩn của họ thay ra, ta tranh thủ lúc họ đi làm mang đi giặt rồi phơi lên. Ban đầu con gái không cho, sau thấy ngăn không được cũng đành tùy ta, chỉ dặn đi dặn lại ta đừng chạm vào nước lạnh.

Lúc đó ta sáu mươi mốt sáu mươi hai tuổi, sức khỏe còn khá cứng cáp. Nhưng dù cứng cáp đến mấy thì cũng là người hơn sáu mươi tuổi rồi. Có một lần ta cố quá, giẫm lên chiếc ghế đẩu nhỏ để lau bụi trên nóc tủ treo, chân trượt một cái, cả người ngã xuống. Cánh tay phải chạm đất trước, đau đến mức mắt ta tối sầm lại, nằm bẹp dưới đất hồi lâu không dậy nổi. May mà hôm đó con gái được nghỉ ở nhà, nghe thấy động động tĩnh liền lao vào, sợ đến mức mặt cắt không còn giọt máu. Nó đỡ ta dậy, cuống cuồng phát khóc, nói mẹ làm gì vậy, lỡ ngã ra có chuyện gì thì biết làm sao. Tôi cũng hối hận, cứ luôn miệng nói không sao không sao. Sau đó đi bệnh viện chụp phim, cũng may chỉ là chấn thương phần mềm, không thương tổn đến xương cốt.

Tối hôm đó Kiến Quốc đi làm về, biết chuyện này, lần đầu tiên sa sầm mặt mày. Nó đứng trước giường ta, giọng điệu hiếm khi nặng nề: "Mẹ, con đã nói với mẹ bao nhiêu lần rồi, việc nhà không cần mẹ làm. Mẹ mà ở chỗ con ngã ra có chuyện gì, Kiến Quốc con làm sao ăn nói với hai anh? Làm sao ăn nói với con gái mẹ? Mẹ mà có mệnh hệ gì, cả đời này con không yên lòng."

Tôi nằm trên giường, nhìn đôi mắt đỏ hoe của nó, cổ họng như nghẹn một cục bông. Nó mắng ta, là vì quan tâm ta. Tôi sống sáu mươi mốt năm, phân biệt được thế nào là chê bai, thế nào là xót xa. Nó là đang xót ta.

Sau lần ngã đó, Kiến Quốc đã làm xong trước tất cả những việc trong nhà có khả năng khiến ta phải leo cao. Đồ đạc trong tủ treo được xếp ngăn nắp, chăn màn thay mùa nó leo lên leo xuống cất đặt, ta hoàn toàn không xen tay vào được. Nó còn thay cái bệ xí xổm kiểu cũ trong nhà vệ sinh thành bệ xí bệt, lại nhờ người hàn một thanh tay vịn sắt lên tường. Nó nói, mẹ lớn tuổi rồi, chân tay không còn như trước, có cái tay vịn cho an toàn.

Thanh tay vịn sắt đó, ta đã chạm vào suốt hai mươi lăm năm. Sáng loáng sáng loáng, bị tay ta mài đến phát sáng. Mỗi lần ngồi xuống, đứng lên, nắm lấy cái ống sắt lành lạnh đó, ta lại nhớ đến dáng vẻ Kiến Quốc cúi người khoan lỗ, vặn vít. Hôm đó nó đã xin nghỉ nửa ngày, bận rộn suốt cả một buổi chiều. Mồ hôi chảy ròng ròng xuống cằm, nó cũng không kịp lau.

Ngày tháng cứ thế trôi qua. Tôi ở lại nhà con gái, từ đông sang xuân, từ xuân sang thu. Cháu ngoại trai thi đỗ vào trường cấp ba trọng điểm, gia đình càng thắt chặt chi tiêu hơn. Học phí, tiền nội trú, tiền tài liệu, vừa khai giảng đã mất mấy nghìn tệ. Con gái lo đến mức rộp cả môi, đêm nằm trằn trọc không ngủ được. Tôi nghe thấy nó nhỏ to bàn bạc với Kiến Quốc ở phòng khách, nói ngày mai đi tìm xem họ hàng nào có thể xoay xở một ít. Kiến Quốc im lặng một hồi, nói, đừng đi làm phiền người khác nữa, anh tan làm sẽ đi lái xe giao hàng cho người ta, một tối có thể kiếm được ba mươi tệ.

Sau đó, mỗi ngày Kiến Quốc tan làm về nhà ăn vội miếng cơm, rồi đạp chiếc xe đạp cà tàng đến trạm hậu cần ven huyện, giúp người ta bốc xếp, theo xe, dỡ hàng, làm một mạch đến nửa đêm. Có khi một hai giờ sáng mới về, đặt lưng xuống là ngủ, sáu giờ sáng hôm sau lại phải dậy đi làm. Quãng thời gian đó, nó gầy đi mười mấy cân, hai má hóp lại, nhưng người vẫn cứ cười hì hì. Tôi xót không chịu nổi, nói với nó, cơ thể con không thể thức đêm như thế được. Nó nói, mẹ, không sao, con còn trẻ, chịu được.

Lúc đó Kiến Quốc bốn mươi bảy tuổi. Nó nói mình còn trẻ, nhưng ta biết, trên lưng nó dán cao thuốc, sáng sớm ngủ dậy phải vịnh đầu giường từ từ đứng thẳng người lên, phải nghỉ một hồi lâu mới đi lại được. Những miếng cao đó mùi rất nồng, mấy ngày không tan. Tôi ngồi ở phòng khách, ngửi mùi thuốc đó, lòng đau thắt lại từng cơn.

Tôi muốn lấy tiền ra. Trong sổ tiết kiệm của ta có tiền bán nhà cũ, cộng với tiền hưu trí, đã dành dụm được hơn mười vạn tệ. Tôi nói với con gái, cứ lấy đi nộp học phí cho cháu trước. Con gái lắc đầu, nói, mẹ, đó là tiền dưỡng già của mẹ, tụi con không thể động vào. Tôi cuống lên đập bàn, nói, tiền dưỡng già cái gì chứ, cháu đi học là quan trọng nhất! Các con mà không lấy, ngày mai mẹ dọn đi. Con gái khóc, nói mẹ đừng ép tụi con. Kiến Quốc từ ngoài về, nghe thấy lời của hai mẹ con ta, bước tới, cầm cuốn sổ tiết kiệm trong tay ta lên, nhẹ nhàng đặt lại dưới gối của ta.

Nó nói, mẹ, tiền của mẹ, tụi con nói gì cũng không thể động vào. Không phải con khách sáo với mẹ, mà là thực sự không thể. Mẹ lớn tuổi rồi, lỡ có bệnh tật tai ương gì, trong tay không có chút tiền sao được? Chuyện cháu đi học, đã có tụi con lo. Chỉ cần con còn cử động được, thì sẽ không để cháu thiếu cái ăn, cái dùng, cái học.

Nó khựng lại một chút, rồi nói tiếp: Chuyện tiền nong mẹ đừng lo, mẹ cứ giữ gìn sức khỏe cho tốt, đó chính là sự giúp đỡ lớn nhất đối với tụi con rồi.

Tôi nhìn nó, nước mắt không ngừng chảy xuống. Nó hoảng hốt, luống cuống lấy tay áo lau cho ta, nói mẹ đừng khóc mà, con nói sai gì sao? Tôi lắc đầu, khóc càng dữ hơn. Đứa con rể này, kiếp trước ta tu được phúc đức gì, kiếp này mới gặp được nó.

Sau này tiền học đại học của cháu ngoại trai là do Kiến Quốc chạy vầy vay mượn khắp nơi. Nó giấu chúng ta, bán chiếc xe máy cũ trong nhà, lại ứng trước hai tháng lương ở nhà máy. Đợi đến lúc chúng ta biết chuyện thì cháu ngoại đã ngồi trong phòng học đại học rồi. Con gái vừa giận vừa xót, cãi nhau với nó một trận. Kiến Quốc cứ cười hì hì dỗ dành, nói xe bán thì bán rồi, dù sao đi làm đạp xe cũng chỉ mất hai mươi phút, còn có thể rèn luyện sức khỏe. Chiếc xe đạp cà tàng đó của nó đạp được hơn hai năm, xích đứt lại nối, nối lại đứt, cuối cùng thực sự không đạp nổi nữa, nó liền đi bộ đi làm. Đi một chuyến mất bốn mươi phút, gió mưa không quản.

Tôi sống trong gia đình này, nhìn họ dốc sức sống như vậy, lòng như bị dầu chiên, khó chịu vô cùng. Nhưng ta lại chẳng giúp được gì, chỉ có thể dọn dẹp nhà cửa ngăn nắp, nấu cơm canh nóng hổi, để họ về là có miếng ăn nóng vào bụng. Những gì ta có thể làm, cũng chỉ có bấy nhiêu thôi.

Ngày tháng tuy chật vật, nhưng trong nhà này chưa bao giờ to tiếng. Kiến Quốc tính tình tốt, có đôi khi con gái sốt ruột mắng nó vài câu, nó chỉ cười, không bao giờ cãi lại. Đối với ta lại càng như vậy. Có một lần ta không cẩn thận làm rơi chiếc kính nó để trên bàn xuống đất, tròng kính vỡ mất một bên. Đó là chiếc kính cũ nó phối ở sạp vỉa hè để tiết kiệm hai tệ, nhưng nó đeo hằng ngày. Tôi hoảng quá, cứ luôn miệng nói xin lỗi, nói sẽ đền cho nó một chiếc mới. Kiến Quốc quét dọn mảnh vỡ, cười nói: "Mẹ, một chiếc kính thôi mà, đáng để mẹ phải thế này sao? Con cũng định thay cái mới rồi, tròng kính này mòn đến mức sắp không nhìn thấy gì nữa.". Nó càng nói thế, lòng ta càng khó chịu.

Lại có một năm Tết, họ hàng đến chơi, cô em họ xa của ta nhìn ta rửa bát trong bếp, nhỏ giọng nói: "Chị à, giờ chị lại thành bà giúp việc cho nhà này rồi.". Tôi đang định đáp lời, Kiến Quốc không biết từ lúc nào đã đứng ở cửa bếp, cười hì hì nói: "Dì à, dì đừng nói thế. Mẹ cháu ở nhà chưa bao giờ phải làm việc, là mẹ cháu không chịu ngồi yên cứ đòi làm đấy chứ. Tụi cháu khuyên mãi không được đấy.". Nó nói một cách tự nhiên, cứ như ta thực sự là mẹ đẻ của nó vậy. Em họ thẹn thùng cười cười, không nói thêm gì nữa.

Sau lần đó, ta không thèm quan tâm đến những lời ra tiếng vào đó nữa. Kiến Quốc còn không để tâm, ta để tâm làm gì? Đời mình mình sống, không phải sống cho người khác bàn tán.

Hai mươi lăm năm, hơn chín nghìn ngày đêm, Kiến Quốc chưa bao giờ nặng lời với ta một câu. Tôi đã gây ra bao nhiêu phiền phức? Đếm không xuể. Nhưng trong miệng nó, dường như ta luôn là người đáng được phụng dưỡng, đáng được kính trọng. Nó càng như vậy, ta càng cảm thấy ơn nghĩa mình nợ, cả đời này cũng không trả hết.

Ân tình này, ta ghi tạc từng chút một trong lòng, còn nhớ kỹ hơn cả những con số trong sổ tiết kiệm ngân hàng.

Ngày tháng thanh bần, nhưng con rể suốt hai mươi lăm năm không nửa lời oán thán, ân tình này, ta lặng lẽ ghi tạc vào tận đáy lòng.