Buổi tối con dâu về nhà, nhìn thấy căn bếp liền ngẩn người ra.
"Mẹ, sao bát đĩa vẫn chưa rửa ạ?"
Tôi bảo: "Ai dùng thì người nấy rửa."
Bà thông gia ngồi trên ghế sô pha nói vọng vào.
"Tôi đau lưng, không đứng lâu thế được."
Con dâu liếc nhìn mẹ mình một cái, rồi xắn tay áo lên đi rửa.
Tôi không ngăn cản.
Đó là lựa chọn của chính con bé.
Nhưng sang ngày thứ hai, ngày thứ ba, bát đĩa bẩn ngày càng nhiều lên.
Cuối cùng Tiểu Nhã không nhịn được nữa.
"Mẹ, mẹ ăn xong không thể tự rửa cái bát của mình một chút sao?"
Bà thông gia lập tức đỏ hoe mắt.
"Mẹ nuôi con khôn lớn nhường này, bây giờ già rồi, ăn bữa cơm ở nhà con mà con còn chê mẹ bày nhiều bát đĩa à?"
Tiểu Nhã lập tức im bặt.
Bà thông gia càng nói càng thấy tủi thân.
"Lúc con còn nhỏ bị sốt, mẹ phải bế con suốt đêm này qua đêm khác. Bố con mất sớm, một mình mẹ nuôi con ăn học đại học. Bây giờ mẹ mới hơn sáu mươi tuổi đầu, đã trở thành gánh nặng của các con rồi sao?"
Mắt Tiểu Nhã cũng đỏ lên.
"Con đâu có bảo mẹ là gánh nặng."
"Con chính là có ý đó!"
"Mẹ..."
"Thôi bỏ đi, mẹ đi đây!"
Bà ấy đứng phắt dậy đi thẳng về phòng.
Tiểu Nhã vội vàng đuổi theo.
Tôi vẫn ngồi bên bàn ăn không hề nhúc nhích.
Chiêu trò này ta đã quá quen thuộc rồi.
Mẹ chồng ta lúc còn sống cũng hay làm thế này.
Lúc trẻ chịu bao nhiêu đau khổ, đến khi già đi liền cảm thấy tất cả mọi người đều mắc nợ mình.
Cứ hễ có chuyện gì không vừa ý là lại lôi những cay đắng từ mấy chục năm trước ra để kể lể, tính toán.
Những nỗi khổ cực đó là có thật.
Nhưng không thể vì nỗi khổ đó là thật mà tước đi quyền được nói "không" của người khác mãi mãi.
Nửa tiếng sau, bà thông gia dĩ nhiên là không đi.
Bữa tối vẫn ăn uống như thường.
Ngày hôm sau vẫn đi đánh mạt chược suốt ba tiếng đồng hồ.
Điều thực sự khiến ta quyết định rời đi là vào ngày thứ mười hai.
Hôm đó lớp bán trú của Đậu Đậu đột xuất thông báo nghỉ một ngày để giáo viên đi tập huấn.
Từ sáng sớm ta đã ở nhà bầu bạn với thằng bé.
Hơn mười giờ, bà thông gia thay quần áo sửa soạn đi ra ngoài.
Tôi hỏi bà ấy: "Đi đâu thế?"
"Đi ăn cơm với mấy bà bạn."
"Hôm nay lưng bà hết đau rồi à?"
Mặt bà ấy sa sầm xuống.
"Bà có ý gì?"
"Không có ý gì cả, chỉ thuận miệng hỏi thăm thôi."
Lúc xỏ giày, động tác của bà ấy vô cùng nhanh nhẹn, dứt khoát.
Trước khi bước ra cửa, bà ấy đột ngột dặn: "Buổi trưa đừng nấu phần cơm của ta nhé."
"Vốn dĩ ta cũng không có ý định nấu."
Bà ấy hừ lạnh một tiếng rồi bỏ đi.
Hai giờ chiều, Đậu Đậu buồn ngủ, ta nằm cạnh dỗ thằng bé ngủ trưa.
Trong lúc mơ màng, ta nghe thấy có tiếng người nói chuyện ở phòng khách.
Là bà thông gia đã về.
Hình như bà ấy đang gọi điện thoại.
Tôi vốn dĩ không muốn nghe lén.
Nhưng giọng bà ấy khá lớn.
"Bà ta vẫn còn ở đây."
Im lặng một lát.
"Làm được cái tích sự gì đâu chứ, tính khí thì thất thường, lớn lối lắm."
Tôi mở mắt ra.
"Vốn dĩ nghĩ bà ta đến thì ta cũng được thảnh thơi đôi chút. Con trai bà ta đã nói rồi, bảo bà ta đến là để giúp đỡ việc nhà, kết quả người ta chỉ nhận mỗi cháu nội, đến bữa cơm cũng chẳng thèm nấu cho ta ăn."
Đầu dây bên kia không biết đã nói những gì.
Bà ấy cười khẩy một tiếng.
"Đúng là bà già nhà quê, lắm chuyện thật đấy."
Tôi ngồi bật dậy.
Lồng ngực như bị một tảng đá đè nặng.
Tôi sống ở thị trấn huyện lỵ hơn ba mươi năm nay.
Trước khi nghỉ hưu thì làm việc ở hợp tác xã mua bán.
Tôi không biết từ bao giờ mình lại biến thành "bà già nhà quê" trong miệng bà ấy.
Nhưng điều khiến ta thắt lòng hơn cả chính là câu tiếp theo.
Bà ấy bảo: "Hạo Nhiên cũng khó nói bà ta, dù sao cũng là mẹ ruột mà. Đợi bà ta cút đi là yên ổn thôi."
Tôi nhẹ nhàng đẩy cửa phòng ngủ ra.
Bà ấy đang quay lưng về phía ta, ngồi trên ghế sô pha.
"Bà không cần phải đợi nữa đâu."
Bà ấy giật nảy mình quay đầu lại.
Chiếc điện thoại suýt chút nữa thì rơi xuống đất.
"Bà... bà ra đây từ lúc nào thế?"
"Vừa mới ra."
Tôi bước ra phòng khách.
"Những lời bà vừa nói ta đều nghe thấy hết rồi."
Sắc mặt bà ấy thoắt trắng thoắt đỏ.
"Tôi chỉ nói chuyện phiếm vài câu với bạn bè thôi."
"Nói chuyện hay lắm."
"Bà thông gia, bà đừng hiểu lầm."
"Không có hiểu lầm gì cả."
Tôi cầm điện thoại lên.
Ngay trước mặt bà ấy, ta mở ứng dụng đặt vé tàu xe ra.
Mười giờ hai mươi phút sáng ngày mai, tàu cao tốc.
Vẫn còn vé.
Tôi liền đặt mua luôn.
Bà ấy trố mắt nhìn ta.
"Bà làm cái gì thế?"
"Về nhà."
Bà ấy trái lại đâm ra hoảng hốt.
"Bà này sao lại không biết đùa thế nhỉ?"
"Tôi không hề tức giận."
"Không tức giận thì bà mua vé làm gì?"
"Bởi vì ta nhận ra ở đây không hề thiếu người chăm trẻ."
Tôi nhìn thẳng vào bà ấy.
"Cái thiếu là một người hầu hạ bà."
Bà ấy bật dậy.
"Bà nói năng nghe khó lọt tai quá đấy!"
"Khó nghe lắm sao?"
"Tôi bắt bà hầu hạ ta từ bao giờ chứ?"
Tôi chỉ tay về phía nhà vệ sinh.
"Quần áo của bà."
Rồi lại chỉ vào bếp.
"Cơm nước của bà."
Tiếp tục chỉ ra phía cửa ra vào.
"Đống bưu kiện của bà, rau dưa của bà, hoa quả của bà."
Cuối cùng ta chỉ vào người bà ấy.
"Và cả cái lưng của bà nữa."
Bà ấy tức giận đến mức môi run bần bật.
"Bà..."
"Đừng vội."
Tôi bảo: "Lưng đã không tốt rồi, coi chừng tức giận quá lại đổ bệnh."
Bà ấy ngồi phịch xuống ghế sô pha.
Tôi quay người đi vào phòng thu dọn đồ đạc.
Thật ra hành lý chẳng có bao nhiêu.
Chỉ vài bộ quần áo thay đổi, hai đôi giày và một ít thuốc thông dụng.
Thứ thực sự chiếm diện tích là đống đồ ta mang từ quê lên cho Đậu Đậu.
Tôi vừa dọn dẹp, động tác vừa chậm dần lại.
Trên đầu giường đặt bức tranh Đậu Đậu vẽ tặng ta.
Trong tranh vẽ bốn người nhỏ bé.
Thằng bé bảo đó là bố, mẹ, nó và bà nội.
Không có vẽ bà ngoại.
Lúc đó ta còn hỏi thằng bé tại sao.
Thằng bé bảo: "Bà ngoại nói sau này bà ngoại phải về nhà của mình."
Bây giờ nghĩ lại, ta thấy thật mỉa mai làm sao.
Người luôn miệng bảo phải về nhà mình thì lại ở lì nhà con gái suốt hai năm trời.
Còn người được cầu xin đến giúp đỡ một tháng, rốt cuộc lại biến thành người ngoài.
Chập tối con trai đi làm về, vừa bước vào cửa đã hỏi ta: "Mẹ, mẹ mua vé tàu rồi ạ?"
Tôi bảo: "Ừ."
"Mẹ lại làm sao thế?"
Chỉ vỏn vẹn bốn chữ này.
"Mẹ lại làm sao thế."
Tôi đột nhiên chẳng còn muốn giải thích lấy một lời.
Tôi hỏi nó: "Ai nói cho con biết?"
"Dì Lưu ạ."
"Bà ấy nói thế nào?"
Con trai phiền muộn nới lỏng cà vạt.
"Dì ấy bảo chỉ gọi điện thoại nói chuyện phiếm vài câu với bạn bè, mẹ nghe thấy xong liền đòi bỏ đi."
Tôi gật đầu.
"Thế bà ấy có nói cho con biết là bà ấy đã nói những gì không?"
Con trai khựng lại một lát.
"Mẹ, người già nói chuyện với nhau, lỡ lời một chút thôi, mẹ có cần phải thế không?"
Tôi nhìn nó.
"Hạo Nhiên."
"Dạ?"
"Mẹ cũng là người già."
Nó ngẩn người ra.
Tôi bảo: "Tại sao bà ấy lỡ lời thì mẹ phải thấu hiểu, bao dung; còn mẹ nghe xong thấy không thoải mái thì lại thành ra mẹ nhỏ nhen, tính toán?"
"Con không có ý đó."
"Lần nào con cũng bảo không có ý đó."
Tôi xếp quần áo đã gấp gọn gàng vào trong vali.
"Nhưng kết cục của mọi chuyện lần nào cũng là bắt mẹ phải nhẫn nhịn."
Con trai đứng ở cửa phòng.
"Mẹ đi rồi thì Đậu Đậu phải làm sao?"
Tay ta khựng lại.
Câu nói này còn khiến ta đau lòng hơn cả mấy lời nói kia của bà thông gia.
Không phải là "Mẹ đi rồi, con phải làm sao".
Cũng chẳng phải là "Mẹ ơi, mẹ chịu uất ức rồi".
Mà là Đậu Đậu phải làm sao.
Tôi quay đầu lại nhìn nó.
"Con trai của con phải làm sao, tại sao lại đi hỏi mẹ?"
Nó giống như bị nghẹn họng.
"Không phải, mẹ ơi, ý con là dạo này tụi con thực sự rất bận..."
"Bận thì tự nghĩ cách đi."
"Thế thì nghĩ được cách gì cơ chứ?"
"Lớp bán trú, thuê bảo mẫu, hai vợ chồng con thay phiên nhau trông, xin nghỉ phép, thương lượng với cơ quan."
"Như thế chẳng phải phải tốn tiền sao?"
Tôi bật cười.
Hóa ra là như vậy.
"Cho nên mẹ đến đây, cái lợi lớn nhất chính là không tốn tiền."
"Mẹ!"
"Con quát cái gì?"
Lần đầu tiên ta lớn tiếng quát nó.
"Mẹ nói sai chỗ nào à?"
Phòng khách bỗng chốc im lặng như tờ.
Cửa phòng của bà thông gia khẽ khép lại.
Tôi chỉ vào chiếc vali hành lý.
"Mẹ tự bỏ tiền túi mua vé tàu đến đây, tự bỏ tiền mua thức ăn, đến đây mười hai ngày trời, con đã đưa cho mẹ một đồng nào chưa?"
Mặt con trai đỏ bừng lên.
"Mẹ là mẹ của con, con đưa tiền cho mẹ chẳng phải là khách sáo quá sao?"
"Thế còn mẹ vợ của con thì sao?"
"Cái gì cơ ạ?"
"Bà ấy ở nhà con hai năm trời, bà ấy có mua thức ăn không? Có đóng tiền sinh hoạt phí không?"
"Bà ấy là người già!"
"Mẹ thì không phải chắc?"
Con trai hoàn toàn im bặt.
Tôi cũng chẳng muốn cãi vã thêm nữa.
"Con ra ngoài đi, mẹ dọn đồ."
Nó đứng lặng ở đó một hồi lâu.
Cuối cùng mới thấp giọng bảo: "Mẹ, mẹ nhất định phải làm cho gia đình xào xáo thế này sao?"
Tôi kéo khóa vali lại.
"Không phải mẹ làm cho ra nông nỗi này."
"Mà là các con đã quen thói từ lâu rồi, ai dễ tính thì người đó phải làm nhiều hơn; ai hay quậy phá, làm mình làm mẩy thì được làm ít đi."
"Lâu dần, các con lại coi đó là điều hiển nhiên."
Con trai đi ra ngoài.
Sau khi cửa đóng lại, ta ngồi thẫn thờ bên mép giường.
Nói không đau lòng là dối lòng.
Đó là đứa con trai duy nhất của ta.
Chồng ta mất sớm.
Những năm Hạo Nhiên học đại học, lương tháng của ta chưa đầy ba nghìn tệ, vậy mà đã gửi cho nó hai nghìn tệ.
Sau này nó kết hôn mua nhà, ta cũng gom góp đưa cho hai mươi sáu vạn tệ.
Không phải là để mong nó báo đáp.
Tôi chỉ luôn nghĩ rằng, giữa mẹ con với nhau thì không cần phải tính toán rạch ròi.
Nhưng đến bây giờ ta mới nhận ra, không tính toán và không có ranh giới rõ ràng hoàn toàn là hai chuyện khác nhau.
Chín giờ tối, Tiểu Nhã gõ cửa phòng ta.
"Mẹ ơi, con vào được không ạ?"
"Vào đi."
Con bé ngồi xuống bên mép giường.
Mắt hơi hoe đỏ.
"Mẹ thực sự muốn đi sao ạ?"
"Mẹ mua vé rồi."
"Là vì mẹ của con ạ?"
Tôi không trả lời.
Con bé cúi đầu xuống.
"Con xin lỗi mẹ."
Ba chữ này, con bé nói rất khẽ.
Tôi trái lại không biết nên đáp lại thế nào.
Một lát sau, ta bảo: "Con không cần phải xin lỗi thay bà ấy."
"Không phải thay mẹ con đâu ạ."
Con bé xoa xoa hai bàn tay vào nhau.
"Con là đang xin lỗi cho chính bản thân mình."
Tôi nhìn con bé.
Con bé im lặng rất lâu mới chậm rãi mở lời.
"Thật ra lưng của mẹ con không nghiêm trọng đến mức đó đâu."
Tôi không nói gì.
"Năm ngoái quả thực có bị cụp lưng một lần, sau đó bác sĩ bảo chú ý đừng mang vác vật nặng là được. Bây giờ bà ấy không chịu làm gì cả... một phần lớn là do con nuông chiều mà ra."
Tôi hỏi: "Tại sao?"
Tiểu Nhã nở một nụ cười cay đắng.
"Bởi vì trước đây bà ấy thực sự rất khổ cực."
Bố con bé mất sớm.
Lưu Quế Phương một thân một mình nuôi nấng con gái khôn lớn.
Lúc trẻ từng bày sạp bán đồ ăn sáng, mùa đông phải dậy từ bốn giờ sáng để nhào bột, hai bàn tay đầy vết nứt nẻ vì lạnh.
Lúc Tiểu Nhã thi đỗ đại học, bà ấy đã phải đi vay mượn khắp lượt họ hàng thân thích.
Những chuyện này trước đây ta cũng từng nghe qua.
"Cho nên sau khi mẹ đến ở nhà con, con luôn nghĩ rằng nên để bà ấy được hưởng phúc."
Tiểu Nhã nói.
"Mới đầu bà ấy còn giúp tụi con đưa đón Đậu Đậu, nấu cơm. Sau đó con thấy bà ấy lớn tuổi rồi nên bảo bà ấy làm ít đi một chút."
"Về sau nữa thì bà ấy không thèm động tay vào việc gì nữa."
"Con không phải chưa từng thấy phiền lòng."
Con bé ngẩng đầu nhìn ta.
"Nhưng cứ mỗi lần con lên tiếng, bà ấy lại kể lể chuyện một mình nuôi con khôn lớn vất vả thế nào. Thế là con lại cảm thấy bản thân mình vô cùng bất hiếu."
Tôi hỏi: "Thế tại sao con lại đồng ý để mẹ đến đây?"
Ánh mắt con bé né tránh ta.
"Anh Hạo Nhiên đề xuất ạ."
"Con không phản đối."
"Dạ không."
"Tại sao?"
Con bé không nói gì.
Tôi nói thay con bé.
"Bởi vì con cũng mệt mỏi lắm rồi."
Nước mắt con bé lập tức lã chã rơi xuống.
Tôi không an ủi con bé.
Lúc này mà an ủi thì lại có vẻ giả tạo.
Con bé lau nước mắt.
"Con mỗi ngày đi làm chín tiếng đồng hồ, về nhà vẫn phải nấu cơm, giặt giũ, dọn dẹp nhà cửa. Anh Hạo Nhiên còn tăng ca nhiều hơn con, mẹ con thì lại chẳng chịu làm gì cả."
"Nhiều lúc trước khi bước chân vào nhà, con phải ngồi thẫn thờ dưới hầm xe mười phút."
"Chỉ mười phút thôi."
"Bởi vì sau khi lên lầu, tất cả mọi người đều đang đợi con."
Tôi nhìn con bé.
Con bé khẽ cười khổ một tiếng.
"Sau đó anh Hạo Nhiên bảo, hay là gọi mẹ lên đây đi."